Nhật Bản thành lập cục mới trong Bộ Quốc phòng sau 16 năm để tăng cường hợp tác quốc tế

Nhật Bản đang lên kế hoạch thành lập một cục mới trong Bộ Quốc phòng, được xem là cải tổ lớn đầu tiên kể từ năm 2007. Cục này sẽ được giao nhiệm vụ quản lý việc phối hợp quốc tế và tăng cường hợp tác với các nước có cùng chí hướng. Đây là động thái nhằm nâng cao năng lực của Bộ Quốc phòng trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực ngày càng trở nên thách thức hơn đối với Tokyo.

Theo các nguồn tin chính phủ và chính trị được truyền thông địa phương trích dẫn, cục mới sẽ phụ trách việc chuyển giao thiết bị quốc phòng cho các đối tác nước ngoài, cũng như đàm phán các thỏa thuận giữa Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản (SDF) và quân đội các quốc gia khác. Sáng kiến này được thúc đẩy bởi những “đe dọa quân sự” từ Triều Tiên, Nga và Trung Quốc, khiến Tokyo cần đẩy mạnh hợp tác quốc phòng với các nước Đông Nam Á và châu Âu nhằm duy trì khả năng răn đe.

Đề xuất thành lập cục mới được Ủy ban nghiên cứu an ninh của đảng Dân chủ Tự do đệ trình lên Thủ tướng Sanae Takaichi hồi tháng Sáu, cảnh báo rằng các thách thức chính sách mà Bộ Quốc phòng phải đối mặt ngày càng gia tăng và cấu trúc hiện tại là không đủ.

Ngày 15/7, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản, Shinjiro Koizumi, cũng thừa nhận Bộ Quốc phòng đã “chạm giới hạn” về khối lượng công việc, nhấn mạnh sự cần thiết thành lập cục mới để đáp ứng các yêu cầu vận hành và an ninh tăng cao.

Chuyên gia Jumpei Ishimaru từ Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế nhận định cục mới chủ yếu nhằm mục đích sâu sắc hóa hợp tác quốc phòng với các đối tác chiến lược quốc tế, đồng thời là một phần trong chiến lược rộng lớn hơn nhằm tăng cường răn đe đối với Trung Quốc. Đây cũng là nỗ lực cải tổ nội bộ cùng lúc với các ưu tiên khác như an ninh mạng, hậu cần, vận tải và hỗ trợ nhân sự nghỉ hưu của SDF.

Ryosuke Hanada, nghiên cứu sinh Tiến sĩ tại Đại học Macquarie (Australia), nhận định việc nâng cấp bộ phận này lên thành cục sẽ tạo điều kiện tăng số lượng nhân sự và ngân sách, giúp phân chia nhiệm vụ rõ ràng hơn. Ông lưu ý các vấn đề thiếu nhân lực và quá tải công việc đã trở nên rõ nét khi Tokyo mở rộng các hoạt động giao lưu toàn cầu theo tầm nhìn Ấn Độ - Thái Bình Dương Tự do và Rộng mở.

Cục mới dự kiến sẽ trở thành đầu mối liên hệ chính cho các hoạt động trao đổi quốc tế của Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản và là văn phòng liên lạc trong nước của Bộ Quốc phòng. Nó cũng sẽ phối hợp chặt chẽ với các cơ quan khác như Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Nhật Bản và Bộ Ngoại giao, đặc biệt trong các chương trình Hỗ trợ An ninh Chính thức (OSA).

Thông qua chương trình OSA, Nhật Bản cung cấp thiết bị quốc phòng không sát thương, vật tư và hỗ trợ hạ tầng cho các quốc gia có cùng chí hướng. Gần đây, Tokyo công bố lần đầu tiên sẽ cung cấp tàu tuần tra và thiết bị thông tin trị giá 500 triệu yên (tương đương 3,05 triệu USD) cho quân đội Campuchia.

Trước đó, Malaysia, Indonesia và Thái Lan cũng là các nước nhận OSA từ Nhật Bản. Trong khi Cơ quan Mua sắm, Công nghệ và Hậu cần (ATLA) tiếp tục quản lý việc chuyển giao thiết bị, cục mới sẽ tập trung chủ yếu vào xây dựng năng lực và trao đổi quân sự quốc tế.

Dự luật sửa đổi pháp luật thành lập cục mới dự kiến sẽ được trình Quốc hội vào kỳ họp thường lệ tháng 1 năm sau, với kế hoạch đi vào hoạt động trong năm tài chính tiếp theo. Đây sẽ là cục đầu tiên được thành lập trong Bộ Quốc phòng kể từ năm 2007. Hiện nay, công tác điều phối quốc tế do Cục Chính sách Quốc phòng quản lý, đơn vị cũng phụ trách thu thập và phân tích tình báo.

Theo ông Ishimaru, do cục mới trực tiếp hỗ trợ quá trình sửa đổi ba tài liệu an ninh quốc gia quan trọng của Nhật Bản, kinh phí hoạt động sẽ được cấp từ ngân sách quốc phòng tăng thêm.

Tuy nhiên, vẫn có quan ngại về việc liệu nhân sự bổ sung có được tuyển dụng đồng thời hay không, bởi hiện tại chưa có kế hoạch tăng biên chế, điều này có thể không giải quyết hết vấn đề quá tải.

Ông Hanada cho biết một điểm đáng quan sát là ảnh hưởng của cục mới đối với việc ra quyết định liên quan đến hợp tác quốc phòng quốc tế trên phạm vi chính phủ. Hiện tại, Ban Thư ký An ninh Quốc gia đóng vai trò trung tâm điều phối, huy động các nguồn lực từ Bộ Quốc phòng, Bộ Ngoại giao và Lực lượng Bảo vệ Bờ biển để xây dựng chính sách hợp tác quốc phòng.

Vấn đề then chốt là liệu cục mới sẽ chỉ là đơn vị phụ trách theo chỉ đạo của Ban Thư ký An ninh Quốc gia hay có thể phát triển chính sách theo cách tiếp cận từ dưới lên. Thành công của cục sẽ phụ thuộc vào khả năng quy tụ nhân tài có thể xây dựng các ý tưởng và chính sách đột phá, đồng thời thuyết phục được lãnh đạo chính trị.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.