Phán quyết về Viện trưởng VKS ICC sẽ được quyết định trong cuộc bỏ phiếu lịch sử tại Liên Hợp Quốc

Các nhà ngoại giao đại diện cho 125 quốc gia thành viên của Hội đồng Giám sát Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) đang tập trung tại trụ sở Liên Hợp Quốc ở New York vào ngày 24/7/2026 để tiến hành phiên họp đặc biệt nhằm quyết định liệu có nên chính thức bãi nhiệm Viện trưởng Viện Kiểm sát Karim Khan hay không. Đây là lần đầu tiên ICC tiến hành một cuộc bỏ phiếu mang tính lịch sử như vậy đối với người đứng đầu cơ quan công tố của mình.

Viện trưởng Khan, một luật sư người Anh 56 tuổi, đã bị cáo buộc có hành vi sai trái tình dục với một trợ lý nữ, một loạt bài viết điều tra do The Associated Press công bố đã phơi bày các chi tiết về vụ việc này. Tuy nhiên, ông Khan kiên quyết phủ nhận mọi cáo buộc liên quan. Diễn biến vụ việc kéo dài hơn hai năm và ảnh hưởng sâu rộng đến uy tín cũng như hoạt động của ICC, vốn đang chịu áp lực đáng kể từ nhiều phía.

Tháng 6 năm 2026, Ủy ban Điều hành thuộc Hội đồng Giám sát ICC đã ra quyết định chính thức đình chỉ ông Khan sau khi điều tra xác định ông có "vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ và hành vi sai trái nghiêm trọng" do duy trì một mối quan hệ tình dục leo thang với trợ lý trong thời gian dài và cố gắng ngăn người này tiếp tục tố cáo. Tuy nhiên, các cáo buộc này bị ông Khan phủ nhận.

Ông Khan hiện không thể có mặt tại phiên họp kín của Hội đồng Giám sát tại New York do chính quyền Mỹ áp dụng biện pháp trừng phạt ông từ thời chính quyền Trump, liên quan đến việc ICC tiến hành điều tra các quan chức Israel về hành động quân sự trong xung đột Gaza. Việc này khiến ông bị cấm nhập cảnh Mỹ, gây nhiều bất lợi cho quá trình bảo vệ bản thân trong cuộc bỏ phiếu.

Không chỉ phải đối mặt với cáo buộc ở ICC, ông Khan còn bị đình chỉ luật sư tại Vương quốc Anh trong khi Ủy ban Tiêu chuẩn Luật sư Anh tiến hành điều tra thêm về các cáo buộc. Các luật sư của ông Khan phản đối việc không cho phép ông có cơ hội trình bày trực tiếp trước Hội đồng Giám sát, khẳng định đây là vi phạm quyền được xét xử công bằng trong bất kỳ hệ thống pháp lý công bằng nào.

Phản hồi từ quốc gia chủ nhà Hà Lan cho biết họ ủng hộ việc loại bỏ ông Khan sau đợt bỏ phiếu sắp tới, nhưng hiện chưa có quốc gia nào khác công khai quan điểm của mình về vấn đề này. Điều này tạo ra sự bất ổn lớn đối với tương lai lãnh đạo của ICC.

Vụ việc không thể tách rời với cuộc điều tra của ICC về cuộc chiến ở Gaza, bao gồm việc ICC đã phát lệnh truy nã đối với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và cựu Bộ trưởng Quốc phòng Yoav Gallant vào năm 2024 với cáo buộc phạm tội chống lại loài người. Động thái này gây ra phản ứng mạnh mẽ từ nhiều chính phủ, trong đó có Mỹ, dẫn đến các vòng trừng phạt nhằm vào ông Khan và nhiều nhân viên ICC.

Chuyên gia Iva Vukusic đến từ Đại học Utrecht nhận định vụ việc này đã làm lồng ghép các yếu tố chính trị vào quá trình xử lý kỷ luật, nhất là khi đây là lần đầu tiên một Viện trưởng ICC khởi kiện các đồng minh phương Tây.

Vụ việc gây chia rẽ sâu sắc trong nội bộ ICC khi nhiều cán bộ trong văn phòng Viện trưởng đã gửi đơn lên Hội đồng Giám sát bày tỏ lo ngại về khả năng tái bổ nhiệm ông Khan, cho rằng "năng lực lãnh đạo của ông đã suy giảm đáng kể". Đồng thời, các tổ chức Palestine cũng công khai phản đối việc điều tra và cho rằng Ủy ban Điều hành ICC đã có sự can thiệp chính trị không hợp lý và làm suy yếu quá trình kỷ luật.

Nếu ông Khan bị bãi nhiệm, một cuộc bầu cử sẽ được tổ chức để chọn người thay thế, hiện văn phòng Viện trưởng do hai phó viện trưởng tạm thời điều hành. Ông Vukusic đánh giá cho dù kết quả thế nào, ICC sẽ chịu tổn thất về uy tín, sức mạnh và khả năng đối phó với các thách thức trong tương lai.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.