Ô nhiễm và dịch bệnh từ nước thải tại đập Endhó gây ảnh hưởng nghiêm trọng cho cộng đồng

Đập Endhó, tọa lạc tại Hidalgo, Mexico, đang trở thành ổ dịch và nguồn cơn ô nhiễm nghiêm trọng ảnh hưởng đến sức khỏe của cư dân xung quanh. Đập này bị ngập tràn cây lan bèo hồ nước, một loại thực vật nổi trên mặt nước, tạo điều kiện thuận lợi cho sự sinh sôi của loài muỗi Culex – loài muỗi mang nhiều bệnh truyền nhiễm. Tình trạng này đã tồn tại hơn ba thập kỷ, khi khu vực chứa nhiều nước thải sinh hoạt và công nghiệp chưa được xử lý hiệu quả.

Mặc dù chính phủ liên bang Mexico ban hành Chương trình Phục hồi Sinh thái bên đập Endhó từ tháng 9/2024, những khó khăn trong việc kiểm soát sự phát triển của cây lan bèo và tình trạng ô nhiễm vẫn tồn tại. Thậm chí trong ba năm gần đây, người dân chứng kiến sự gia tăng đáng kể quần thể muỗi và tình trạng ô nhiễm khiến họ phải điều chỉnh sinh hoạt hằng ngày để đối phó với nguy cơ mắc bệnh.

Cư dân tại các cộng đồng như Tepetitlán, San Mateo la Curva, San Pedro Nextlalpan và La Ermita không còn có thể sống thoải mái ngoài trời vào buổi tối do sự xuất hiện hàng loạt của muỗi Culex. Họ phải đốt các loại củi, lá cây để tạo khói xua đuổi muỗi, sử dụng nhiều loại thuốc chống muỗi và phun hóa chất trong nhà hàng ngày để tránh muỗi. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến người lớn mà các vật nuôi cũng thường xuyên bị muỗi tấn công và mắc bệnh, gây thiệt hại kinh tế cho người dân địa phương.

Như nông dân Lorenzo Lugo tại San Mateo la Curva chia sẻ, dù phun thuốc diệt côn trùng liên tục, gia đình ông không tránh khỏi việc vật nuôi bị muỗi cắn và bị bệnh viện do tình trạng này.

Kể từ tháng 10/2025, Ủy ban Nước Quốc gia Mexico đã khởi động kế hoạch tổng thể khôi phục đập Endhó. Giai đoạn đầu tập trung vào việc thu gom và nghiền nát cây lan bèo để biến thành phân hữu cơ. Bước sang giai đoạn hai, bắt đầu từ tháng 5/2026, các hoạt động phun thuốc diệt ấu trùng và muỗi trưởng thành diễn ra tại 27 cộng đồng ven đập với khoảng 27.000 người sinh sống.

Dù vậy, người dân phản ánh biện pháp phun thuốc chưa đủ hiệu quả và không được thực hiện thường xuyên nên quần thể muỗi vẫn phát triển mạnh ở những ngày không phun. Bên cạnh đó, hoạt động thu dọn lan bèo gặp nhiều khó khăn do thiếu máy móc, hiện chỉ có vài thiết bị như băng tải và máy đào tại khu vực gần Tula, nơi lan bèo vẫn phát triển lan rộng.

Chính quyền cho biết trong tháng 9 tới sẽ đưa vào hoạt động thiết bị mới nhằm tăng cường thu hoạch lan bèo và tận dụng sinh khối để sản xuất biogas. Tuy nhiên, người dân không mấy tin tưởng dự án này sẽ chấm dứt hoàn toàn sự xuất hiện của cây lan bèo vì có thể nó sẽ tiếp tục được duy trì để lấy nguyên liệu.

Vấn đề lan bèo và muỗi đã bắt đầu từ những năm 1990, khi đây từng là đập nước ngọt và sự xâm nhập của cây lan bèo bắt đầu do nước thải và nước đã xử lý được xả vào đập. Thời điểm đó, người dân đã có những nỗ lực đầu tiên để kiểm soát tình trạng này.

Những người dân trong khu vực đề xuất rằng phương pháp tốt nhất là nghiền nát lan bèo thay vì thu gom để giảm diện tích lan rộng, đồng thời tăng cường hoạt động phun thuốc đồng loạt ở tất cả các cộng đồng quanh đập, thực hiện thường xuyên cả ngày lẫn đêm.

Vấn đề chống muỗi càng trở nên phức tạp hơn khi muỗi Culex được phản ánh ngày càng kháng thuốc, buộc người dân phải dùng nhiều thuốc diệt côn trùng và thuốc chống muỗi có độ mạnh cao hơn để kiểm soát. Điều này dẫn đến nguồn cung các loại thuốc diệt muỗi và sản phẩm chống muỗi luôn trong tình trạng khan hiếm tại các cửa hàng địa phương.

Vào buổi tối, không khí tại các cộng đồng xung quanh đập trở nên tĩnh lặng khi người dân hạn chế ra đường, mặc áo dài tay, đội nón và mặc áo bảo hộ để đối phó với muỗi, những lúc được gọi là "giờ muỗi động đậy".

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.