Tương lai tiêm kích Nhật Bản thêm tích cực khi Canada tham gia dự án GCAP

Quyết định của Canada tham gia chương trình phát triển máy bay chiến đấu thế hệ mới Global Combat Air Programme (GCAP) đã làm giảm bớt những lo ngại của Nhật Bản về sự thay thế phi đội F-2 đang dần lỗi thời. Bên cạnh đó, Đức cũng được cho là đang tìm hiểu khả năng gia nhập dự án do Anh và Ý dẫn đầu, cho thấy sự mở rộng quan hệ hợp tác quốc phòng trong khu vực và quốc tế.

Chương trình GCAP xây dựng một mẫu chiến đấu cơ thế hệ mới được xem là trọng yếu đối với Tokyo nhằm tránh khoảng trống trong năng lực phòng không quốc gia khi F-2 có thể sớm không còn đáp ứng yêu cầu. Theo các nhà phân tích, khả năng trì hoãn do thiếu kinh phí quốc phòng tại Anh đã gây thất vọng cho Nhật trong thời gian qua, khi London thể hiện sự chậm trễ trong dự án này.

Việc Canada trở thành quan sát viên trong GCAP sau cuộc họp giữa các Bộ trưởng Quốc phòng của Nhật Bản, Australia, Canada và New Zealand tại London được các bên đánh giá là bước tiến quan trọng trong củng cố hợp tác giữa các đồng minh có cùng chí hướng. Sự tham gia của nhiều quốc gia hơn không chỉ tiếp thêm động lực cho dự án mà còn phản ánh xu hướng thiết lập liên minh an ninh mới khi nhiều quốc gia NATO cùng các đối tác châu Á - Thái Bình Dương tìm kiếm sự độc lập hơn trong chính sách quốc phòng, nhất là trong bối cảnh quan hệ với Mỹ có phần không ổn định dưới thời chính quyền Tổng thống Donald Trump.

William Yang, nhà phân tích thuộc International Crisis Group tại Đài Loan, nhận định rằng Nhật Bản đang cảm thấy được hỗ trợ tốt hơn và lạc quan về việc dự án GCAP sẽ được triển khai. Thay vì chỉ dựa vào liên minh truyền thống với Mỹ, Nhật hiện chủ động đa dạng hóa quan hệ quốc phòng trong bối cảnh công nghiệp quốc phòng Mỹ bị ảnh hưởng bởi cuộc khủng hoảng ở Iran.

Đức đang trong quá trình cân nhắc tham gia GCAP, một phần do nhu cầu cấp thiết về máy bay chiến đấu mới của nước này sau khi rút khỏi dự án chung với Pháp phát triển Future Combat Air System bởi tranh chấp phân chia công việc. Michael Schoellhorn, Giám đốc bộ phận quốc phòng của Airbus tại Munich, cho biết công ty này sẵn sàng tham gia hoặc xây dựng dự án trong đó có vai trò lãnh đạo và phần việc đáng kể.

Việc mở rộng hợp tác quốc phòng theo GCAP được cho là biểu hiện của xu hướng hợp tác sâu rộng hơn giữa các quốc gia châu Âu và châu Á, đặc biệt trong bối cảnh những thay đổi về thái độ của Mỹ trong quan hệ đối tác an ninh xuyên Đại Tây Dương trong 18 tháng qua. William Yang cho rằng đây là bước đi đầu tiên trong việc củng cố an ninh khu vực và công nghệ quốc phòng.

Stephen Nagy, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Quốc tế Cơ Đốc ở Tokyo, cho rằng Nhật Bản đang đa dạng hóa đối tác quốc phòng khi Mỹ ngày càng thể hiện sự không ổn định. Mặc dù Nhật vẫn muốn duy trì quan hệ chặt chẽ với Mỹ, nhưng những quyết định không thể đoán trước của Washington khiến Tokyo phải chủ động tìm kiếm thêm các đối tác phát triển võ khí mới.

Nagy còn cho rằng chính quyền Trump có thể sẽ đánh giá tích cực việc Nhật Bản tăng cường chi tiêu quốc phòng thông qua các hợp tác mới, dùng đó làm lý do giảm cam kết quân sự của Mỹ trong vùng Tây Thái Bình Dương hoặc ngược lại, duy trì hiện diện với lý do đó. Ông nhấn mạnh rằng mục tiêu chính của Nhật là tạo liên minh các nước cùng chí hướng chống Trung Quốc, nhưng về lâu dài vẫn phải dựa vào Mỹ để xử lý các thách thức từ Trung Quốc, Nga và Triều Tiên.

Ông kết luận rằng thế giới đang bước vào thời kỳ "chính trị cường quốc lớn" với xu hướng quân sự hóa gia tăng nhanh chóng trong khu vực.