Nguồn gốc bất ngờ của điều hòa không khí tại Mỹ: Không chỉ để làm mát con người

Trong mùa hè oi bức tại Mỹ, điều hòa không khí đã trở thành thiết bị không thể thiếu đối với hàng triệu người. Tuy nhiên, phát minh này không sinh ra chỉ để làm mát con người mà bắt đầu từ một vấn đề nghiêm trọng trong ngành in ấn. Vào năm 1902, kỹ sư Willis Carrier được thuê để tìm ra giải pháp cho độ ẩm cao khiến trang sách tại công ty Sackett-Wilhelms Lithographing and Publishing Company ở Brooklyn bị biến dạng.

Lúc đó, Carrier công tác tại Buffalo Forge Company và sau nhiều thử nghiệm, ông sáng chế ra thiết bị "Aparato para el tratamiento del aire" (thiết bị xử lý không khí), dựa trên nguyên lý làm lạnh bằng các cuộn dây dẫn nhiệt. Theo Bộ Năng lượng Mỹ, đây chính là tiền thân của hệ thống điều hòa không khí hiện đại.

Ban đầu mục đích của thiết bị là cải thiện chất lượng in ấn nhưng Carrier nhận ra không khí được xử lý giúp cho con người cảm thấy dễ chịu hơn trong các tòa nhà. Salvatore Basile, tác giả cuốn sách "Cool: How Air Conditioning Changed Everything," cho biết phát hiện này mở ra hướng ứng dụng rộng rãi công nghệ này vượt ra ngoài phạm vi nhà máy.

Carrier không chỉ phát triển hệ thống làm mát mà còn thiết kế bộ điều khiển tự động nhằm duy trì nhiệt độ không khí trong các nhà máy dệt. Điều này chứng minh tính linh hoạt và tiềm năng ứng dụng của phát minh.

Nghỉ việc tại Buffalo Forge, Carrier thành lập Carrier Engineering Corporation với sự hợp tác của sáu kỹ sư khác. Từ đó, điều hòa không khí lan rộng chóng mặt và trở thành thiết bị thiết yếu trong hầu hết các gia đình trên toàn thế giới.

Các xưởng sản xuất kẹo là những nơi tiên phong sử dụng điều hòa, tiếp theo là các khách sạn, nhà hàng, cửa hàng bách hóa, rạp hát, phương tiện vận chuyển như tàu hỏa và tàu thủy, cũng như bệnh viện ở nhiều quốc gia.

Rạp chiếu phim là một trong những không gian công cộng đầu tiên chấp nhận lắp đặt điều hòa. Trước những năm 1920, nhiều rạp phim thường đóng cửa mùa hè vì nhiệt độ trong phòng tối và không thông khí gây ra sự bất tiện cho khán giả. Tập đoàn Balaban and Katz Theatre Corporation dẫn đầu trong việc lắp điều hòa tại Central Park Theatre ở Chicago năm 1917, được xem là rạp phim đầu tiên trên thế giới có làm mát cơ khí.

Điều hòa cũng được áp dụng trong các cơ quan công quyền như Quốc hội Mỹ. Carrier nhận hợp đồng lắp đặt hệ thống tại hai viện Quốc hội: năm 1928 cho Hạ viện và năm 1929 cho Thượng viện. Trong khi đó, các rạp chiếu phim khắp nước Mỹ treo biển hiệu hình gấu Bắc Cực hay chim cánh cụt, biểu tượng cho sự mát mẻ mà điều hòa đem lại.

Mặc dù Willis Carrier được coi là cha đẻ của điều hòa không khí hiện đại, câu chuyện phát minh bắt đầu từ thế kỷ 19 với bác sĩ John Gorrie tại Florida, Mỹ.

Trong thập niên 1840, Gorrie muốn giảm bớt nỗi đau của bệnh nhân bằng cách tạo ra môi trường mát mẻ, qua đó ngăn ngừa bệnh sốt rét và các chứng bệnh liên quan. Ban đầu ông vận chuyển đá lạnh từ các bang phía bắc về Florida, sau đó tự chế tạo máy nén sản xuất đá với nhiều nguồn năng lượng như sức ngựa, nước, gió hay hơi nước.

Bộ Năng lượng Mỹ cho biết Gorrie đã nhận được bằng sáng chế năm 1851 cho thiết bị này. Tuy nhiên, công trình chưa được thương mại hóa do mất đi nhà tài trợ chính.

Những sáng tạo của Gorrie đã đặt nền móng cho công nghệ làm lạnh hiện đại, tạo điều kiện để Willis Carrier phát triển hệ thống điều hòa không khí tiên tiến hơn nửa thế kỷ sau, biến một phát minh công nghiệp thành công nghệ thiết yếu giúp con người khắp thế giới chống lại cái nóng.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.