Cuộc chiến văn hóa và giáo dục của người lao động tại Durango trước khủng hoảng thập niên 1990

Vào ngày 1/5 trong một cuộc diễu hành của công nhân, hơn 300 gia đình không có nhà ở ổn định đã nhận lời kêu gọi tham gia đấu tranh giành quyền mua nhà. Chỉ vài tuần sau, nhóm này đã chiếm đóng một khu nhà ở sắp bị tịch thu vì nợ ngân hàng. Khu nhà sau đó bị liên quan đến những vụ bê bối tham nhũng liên quan đến gia đình tổng thống Fox/Sahagún, khi nhà nước bán nhà với giá rất thấp nhằm phục vụ các dự án bất động sản tư nhân. Qua nhiều năm bị chính quyền đàn áp và đại diện của Cocopo bị bắt giữ, tổ chức này đã đạt được thỏa thuận về việc nhận được các khoản vay hỗ trợ để người dân có thể mua nhà với giá rẻ.

Ngoài vấn đề về nhà ở, cư dân của Cocopo cũng đối mặt với sự kỳ thị từ hệ thống giáo dục do các trường công lập gần đó. Các bà mẹ liên tục phản ánh con em họ bị coi thường và gọi là “paracaidistas piojosos” – ám chỉ những đứa trẻ nghèo, bị xa lánh trong môi trường học tập. Điều này đã thúc đẩy cộng đồng nỗ lực xây dựng hệ thống giáo dục riêng, nhằm bảo đảm quyền học tập công bằng, không phân biệt đối xử hay bài xích.

Giáo dục tại Cocopo được thiết kế xoay quanh nền giáo dục văn hóa với tinh thần giải phóng và chống đối chủ nghĩa thực dân, lấy cảm hứng từ các nhà trí thức châu Phi như Amílcar Cabral và Samora Machel. Học sinh ở đây được giáo dục về lịch sử và văn hóa các dân tộc bản địa Mỹ, tinh thần đoàn kết giai cấp, tư duy phản biện và khoa học, cùng với các giá trị nghệ thuật và ý thức về con người có ý nghĩa vượt lên trên bản thân.

Ban đầu, các lớp học được tổ chức ở những khu đất trống. Tuy nhiên, vào một buổi sáng mưa, các học sinh phải tìm chỗ trú dưới các vòm cánh cung bị bỏ hoang, nơi từng là nơi tụ tập tệ nạn. Từ đó, cộng đồng quyết tâm cải tạo không gian và hiện nay tiền tháp của tổ chức gồm trường phổ thông trung học dân lập, trung tâm nghệ thuật, thể thao và nghề nghiệp mang tên José Revueltas; ngoài ra còn có hai trường mầm non Frida Kahlo và Patria Libre, ba trường tiểu học Paulo Freire, Patria Nueva và José Hilario Román, cùng thư viện khu vực và trường trung học xã hội Nellie Campobello, tạo thành một tổ hợp giáo dục đa dạng phục vụ cư dân.

Không chỉ dừng ở giáo dục, các thành viên của Cocopo còn tham gia vào các hoạt động văn hóa và nghệ thuật với tinh thần chống chủ nghĩa phát xít và đế quốc. Ban nhạc Rompope Ska, hình thành từ các lớp học của tổ chức, cùng với công ty múa Nellie Campobello được đặt theo tên nhà thơ cách mạng và nữ quyền người Durango, đem lại sức sống cho phong trào qua các chuyến lưu diễn trong nước và khu vực, đồng thời góp mặt trong các sự kiện xã hội như tưởng nhớ sinh viên Ayotzinapa mất tích hay phản đối chính sách di cư của cựu Tổng thống Mỹ Trump.

Ở ngoài trung tâm cộng đồng, cư dân đã xây dựng một sân khấu ngoài trời diễn ra các lễ hội như kỷ niệm Ngày của Mẹ lao động hay Liên hoan múa quốc tế "Más allá del agua", thu hút các đoàn nghệ thuật từ nhiều quốc gia. Dọc đại lộ San Luis và khu phức hợp giáo dục, các bức tranh tường do các họa sĩ graffiti Mexico thực hiện khắc họa nhiều chủ đề xã hội, năm nay tập trung vào giáo dục và trẻ em lang thang.

Trong số các bức tranh tường này, nổi bật có câu nói của nhà văn Marxist sinh tại Durango, José Revueltas: "Chúng ta không học để tích lũy kiến thức tĩnh và vô nghĩa. Mục tiêu của chúng ta là kiến thức phê phán, dám thách thức và thay đổi hiện thực chính trị, xã hội, văn hóa và khoa học." Đây chính là tinh thần giáo dục và văn hóa mà Cocopo theo đuổi từ khi thành lập, góp phần tạo dựng một cộng đồng có ý thức phản kháng và đoàn kết.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.