Mức độ nguy hiểm của cháy rừng và cách ngăn chặn chúng gia tăng

Cháy rừng có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm nguyên nhân tự nhiên như sét đánh, sự cố hạ tầng như đường dây điện đổ, hoặc hành vi con người gây ra. Trong vài năm gần đây, nhiều đám cháy tàn phá đã bắt đầu bởi những hành động như vứt tàn thuốc lá, không dập tắt lửa trại kỹ càng hay thậm chí là việc đốt phá có chủ ý. Tuy nhiên, liệu một tia lửa có phát triển thành đám cháy nhỏ hay biến thành đám cháy lớn còn phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện thời tiết. Cây cối và thực vật phải đủ khô và nhiệt độ đủ cao thì mới dễ bắt lửa, và gió mạnh sẽ làm bùng phát ngọn lửa lan rộng hơn.

Việc ô nhiễm từ nhiên liệu hóa thạch đã khiến nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng khoảng 1,3 độ C, làm tăng nguy cơ những đợt nắng nóng kéo dài biến rừng và đồng cỏ thành những quả cầu lửa chờ bùng phát. Ở một số khu vực như Địa Trung Hải, tình trạng nóng lên còn góp phần gia tăng các đợt hạn hán khiến thực vật xanh tươi ngày càng khô héo. Các nhà khoa học cho biết, những thay đổi này đã làm tăng khả năng xảy ra các đám cháy rừng ở nhiều địa phương như California, Hàn Quốc, Australia từ đầu năm đến nay, thậm chí trong một số trường hợp khả năng xuất hiện những điều kiện thời tiết cực đoan giúp cháy lan rộng đã tăng gấp đôi.

Dù nhiệt độ toàn cầu tăng cao, diện tích bị cháy rừng không tăng mà còn có xu hướng giảm. Điều này do con người đã biến nhiều vùng đất có thể cháy thành các khu dân cư, nông trại, đặc biệt là ở châu Phi, hạn chế ngọn lửa lan rộng. Các mô hình tính toán mới nhất chỉ ra các hoạt động sử dụng đất và nhân tố con người đã làm giảm diện tích cháy rừng 19,1% từ năm 1900, trong khi biến đổi khí hậu làm tăng diện tích đốt cháy lên 15,8%, dẫn đến tổng diện tích cháy giảm nhẹ 3,3% trong hơn một thế kỷ qua.

Dự báo cho thấy điều kiện thời tiết thuận lợi cho cháy rừng dữ dội sẽ còn trở nên nghiêm trọng hơn khi nhiệt độ toàn cầu tiếp tục tăng. Hai chỉ số dự báo khí hậu riêng biệt đều cho thấy số ngày có nguy cơ cháy rừng cao sẽ tăng đều lên theo từng năm. Một nghiên cứu khác dự đoán đến cuối thế kỷ, diện tích cháy rừng toàn cầu sẽ tăng 40% trong kịch bản tích cực giảm khí thải carbon và có thể tăng gấp đôi nếu không kiểm soát tốt phát thải.

Nguy cơ cháy rừng gây nguy hiểm cho con người và tài sản có thể giảm đáng kể nếu có quản lý đất đai hiệu quả. Các biện pháp có thể gồm tạo ra các vùng ngăn cháy (fire breaks) để ngăn lửa lan rộng, hạn chế phát triển những khu dân cư mới ở vùng dễ cháy, hoặc cho đàn dê ăn cỏ ở các vùng đất bỏ hoang để giảm lượng thực vật khô cháy. Ở một số nơi, các lực lượng cứu hỏa còn áp dụng cách đốt có kiểm soát (controlled burning) để loại bỏ vật liệu dễ cháy tích tụ lâu ngày – biện pháp truyền thống lâu đời của các cộng đồng bản địa ở Australia và Bắc Mỹ, đang được các chuyên gia châu Âu học hỏi và áp dụng.

Quản lý rừng không phải là yếu tố duy nhất giải quyết cháy rừng. Việc bỏ hoang đất và dập tắt lửa quá mức làm cho nhiên liệu cháy tích tụ quá nhiều, góp phần tạo nên những đám cháy lớn ở Mỹ và khu vực Địa Trung Hải. Tuy nhiên, ở Canada phần lớn cháy rừng xảy ra trong các khu rừng taiga tự nhiên mà không có quản lý rừng từ con người. Các đám cháy ở đây đang được làm trầm trọng thêm bởi sự gia tăng nhiệt độ toàn cầu, làm tăng nguy cơ sự kiện thời tiết cực đoan khiến cháy bùng phát nghiêm trọng hơn.

Người dân sống ở khu vực có nguy cơ cháy rừng nên chuẩn bị kế hoạch ứng phó trước khi xảy ra thảm họa, bao gồm xác định đường di tản an toàn, nơi trú ẩn gần nhất và chuẩn bị túi đồ khẩn cấp. Một số cơ quan cứu hỏa khuyến cáo tạo ra vùng an toàn quanh nhà bằng cách dọn sạch lá khô và các vật liệu dễ cháy. Người dân nên nhanh chóng sơ tán khi có lệnh của chính quyền hoặc khi ngôi nhà bị đe dọa dù chưa có cảnh báo chính thức. Để tránh khói độc, nên đóng kín cửa sổ và sử dụng khẩu trang chuyên dụng.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.