Chính trị Venezuela sau động đất: Mỹ ngăn cản chavismo, mở cơ hội cho Machado

Vào một tháng sau trận động đất kép gây thảm họa ở Venezuela cùng 1.463 dư chấn, khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất tại Tanaguarenas, bang La Guaira, vẫn còn đó dấu tích đau thương. Tại gốc một cây lớn quanh đống đổ nát của tòa nhà Văn phòng Kế hoạch và Dự án Đặc biệt số 25, người ta dựng một bàn thờ tạm thời để tưởng niệm các nạn nhân nhỏ tuổi. Nơi đây trưng bày nhiều món đồ chơi trẻ em, từ búp bê Barbie, các nhân vật Lilo và Stitch, chuột Tigger của Winnie Pooh, Minnie Mouse, đến các đồ chơi từng nổi tiếng như Superbigotes - biểu tượng siêu anh hùng giả của chính quyền Maduro được sáng tạo bởi các cố vấn Cuba nhằm thay thế hình ảnh của Hugo Chávez.

Những món đồ chơi này từng được chính quyền phát cho trẻ em với hy vọng tạo sự trung thành, nhưng giờ chẳng còn giữ được sức sống như hình ảnh thất vọng của Maduro và phu nhân khi xuất hiện tại tòa án New York gần đây. Công trình xây dựng các căn hộ cho các tầng lớp nghèo khó cùng việc tái thiết khu vực ven biển đã trở thành ưu tiên hàng đầu của Venezuela.

Phe chavismo phiên bản mới cố kéo dài thời gian kiểm soát sau thảm họa thiên nhiên nghiêm trọng, tuy nhiên nỗ lực này đã bị Washington ngăn cản quyết liệt. Chủ tịch Quốc hội Jorge Rodríguez muốn trở thành người đứng đầu công cuộc tái thiết nhưng đã bị Mỹ từ chối quyền lực mở rộng đó. Phát ngôn của Rodríguez về việc không tôn trọng khi can thiệp vào các cơ quan như Hội đồng Bầu cử Quốc gia và Tòa án Tối cao đã bị phủ nhận khi Bộ Ngoại giao Mỹ công bố kế hoạch khởi động vào ngày 1/8 một sáng kiến nhằm cải tổ các thể chế này.

Kế hoạch này đặt trọng tâm vào việc thành lập năm ủy ban bao gồm đại diện cả hai phe: Quốc hội do chavismo kiểm soát và ủy ban đại diện phe đối lập từ Quốc hội 2015. Hai phe sẽ cùng thảo luận để thay đổi Tòa án Tối cao, tránh sự tiếp quản của gia đình Rodríguez đối với hệ thống tư pháp hiện do Cilia Flores kiểm soát. Đây là bước đầu nhằm trả lại quyền chính trị cho các đảng phái, đảm bảo các lãnh đạo bị tước quyền được tái phục hồi.

Ủy ban tiếp theo là thành lập Hội đồng Bầu cử Quốc gia mới gồm hai đại diện của phe cách mạng, hai phe đối lập và một thành viên độc lập do Mỹ lựa chọn. Kế hoạch cũng đề cập đến các vấn đề kỹ thuật như đăng ký cử tri và quyền bỏ phiếu cho người di cư, với mục tiêu hoàn thành vào cuối năm 2027 bằng các cuộc bầu cử tự do. Mỹ đã triển khai hơn 2.000 binh sĩ cùng các tàu chiến tại khu vực thảm họa nhằm giám sát và hỗ trợ quá trình này.

Nhà phân tích chính trị Enderson Sequera nhận định rằng động đất có thể là cú ‘thiên nga đen’ đẩy nhanh kế hoạch ba giai đoạn của Thượng nghị sĩ Marco Rubio cho Venezuela, thúc đẩy chuyển tiếp chính trị qua đàm phán giữa các cơ quan lập pháp và cải tổ cơ quan bầu cử. Dự kiến vào tháng 12 sẽ có kết quả đầu tiên, và cuộc bầu cử có thể diễn ra trong nửa sau năm 2027.

Marco Rubio đã tạo điều kiện cho sự tham gia của María Corina Machado, nhà lãnh đạo đối lập được trao giải Nobel Hòa bình, mặc dù bà chưa chính thức tham gia các cuộc họp nội bộ của phe đối lập. Chủ tịch ủy ban đại diện phe đối lập Dinorah Figuera khẳng định tầm quan trọng của Machado trong tiến trình này. Dù có nhiều bất đồng trong nội bộ phe đối lập, họ vẫn cố gắng tìm tiếng nói chung để hợp tác với chính quyền theo yêu cầu của Mỹ.

Cùng lúc, phe chavismo theo xu hướng Trump đang rơi vào thế yếu sau phản ứng tiêu cực về cách xử lý thảm họa. Tuy nhiên, theo nhà xã hội học Rafael Uzcátegui, cơ hội để chính phủ và đối lập đạt được tiến triển vẫn chưa hoàn toàn mất đi, bởi các nguồn lực tái thiết quốc gia nhiều khả năng được kiểm soát trực tiếp từ Palácio de Miraflores.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.