Bàn học trống: Nỗi đau quốc gia Nigeria không thể bỏ qua

Trong mỗi lớp học, khi một học sinh không trở lại, không khí yên lặng khác biệt hẳn thường lệ. Giáo viên điểm danh và một cái tên vang lên rồi không có câu trả lời. Dù bài học vẫn diễn ra, không gian trong lớp đã không còn nguyên vẹn với chiếc bàn học trống chờ đón. Chiếc bàn ấy không chỉ là một chỗ trống; nó thể hiện một tương lai bị gián đoạn, một nơi từng vang tiếng cười, câu hỏi và những ước mơ dần hình thành.

Gia đình ở ngoài kia vẫn đang mong ngóng đứa trẻ mà lẽ ra phải về nhà. Ba lô học sinh quăng lại từ hôm trước vẫn đó, đồng phục chưa kịp mặc vẫn treo nguyên. Thời gian trôi qua với tất cả mọi người, chỉ riêng những người thân trong nỗi đau không biết tung tích thì bị trôi dần trong vô vọng.

Nigeria từng chứng kiến vụ bắt cóc các nữ sinh Chibok vào tháng 4 năm 2014 như một dấu mốc tổn thương lớn, nhưng lại trở thành khởi đầu cho chuỗi bi kịch lặp lại nhiều lần. Các vụ bắt cóc tiếp theo ở Dapchi, Kankara, Kagara, Jangebe, Afaka, Kuriga... liên tục xảy ra, mỗi nơi là những đứa trẻ khác biệt nhưng chung nỗi đau, sự chờ đợi và lời hứa đổi thay chưa được thực hiện.

Tác động lan rộng không chỉ là mất mát các em, mà còn khiến nỗi sợ hãi len lỏi vào lớp học trước cả khi thầy cô giáo bước vào. Nhiều phụ huynh đã chuyển từ việc coi việc học là con đường phát triển đến nghi ngờ về sự an toàn của con mình. Câu hỏi "Trường học có còn an toàn?" đã trở thành một dấu hiệu nghiêm trọng phản ánh sự đổ vỡ về an ninh và xã hội.

Những học sinh sống sót sau các vụ bắt cóc thường mang trong mình những tổn thương vô hình. Họ gặp khó khăn trong tập trung, dễ giật mình bởi những âm thanh bình thường hoặc mất lòng tin vào thế giới xung quanh. Giáo dục dần trở nên phụ thuộc khi sự sinh tồn chiếm ưu thế. Nỗi sợ đã viết lại tuổi thơ theo cách không bài kiểm tra hay bảng điểm nào đo lường được. Khi nỗi sợ vào lớp học, giáo dục cũng rời đi một cách âm thầm.

Một nền văn minh không được nhớ đến bởi các công trình hay tài sản mà là bởi những giá trị dành cho những người dễ tổn thương nhất. Trẻ em chính là khoản đầu tư duy nhất, tượng trưng cho tương lai mà không chính phủ hay nền kinh tế nào có thể thay thế. Khi trẻ em trở nên dễ tổn thương trước bạo lực, an ninh không còn là vấn đề đơn thuần mà trở thành khủng hoảng đạo đức, làm xói mòn tinh thần quốc gia.

Tệ hại hơn, những vụ bắt cóc không còn gây sốc như trước mà trở thành tin tức thường xuyên, cạnh tranh với các chủ đề khác như chính trị, thể thao hay giải trí. Nỗi kinh hoàng đã trở thành phần của vòng lặp tin hàng ngày khiến xã hội chấp nhận sự mất mát này. Điều đó không thể chấp nhận với một quốc gia có trách nhiệm với con em mình.

Chính quyền Nigeria đã đưa ra các chính sách, các chiến dịch an ninh và chương trình như Sáng kiến Trường học An toàn nhằm đối phó với thách thức an ninh. Tuy nhiên, việc bảo vệ học sinh ở một quốc gia với nhiều vấn đề an ninh là điều không hề đơn giản và tốn kém. Dẫu có ngân sách lớn, sự nỗ lực phải được đo bằng sự tin tưởng của phụ huynh khi họ cho con đi học mà không phải lo sợ.

Chính phủ cần công khai rõ ràng về hiệu quả các biện pháp đã áp dụng: những trường học nào đã được bảo vệ, cộng đồng nào vẫn còn dễ bị tổn thương, những bài học rút ra từ thất bại trước đây và những khuyến nghị nào đã được thực thi. Sự minh bạch không phải là sự hào phóng chính trị mà là trách nhiệm đối với mỗi gia đình gửi gắm con cái cho quốc gia.

Trách nhiệm không đo bằng số lượng ủy ban hay tuyên bố trấn an trên truyền hình mà là bằng nỗi tin tưởng mà thế hệ phụ huynh mới trao cho con cái mình. Chính sách thành công khi khôi phục được niềm tin đó; nếu không, những lời hứa vẫn chỉ là công việc còn dang dở.

An ninh không chỉ là nhiệm vụ của chính phủ mà còn bắt đầu từ cộng đồng. Nó hiện hữu ở mối quan hệ gắn bó giữa người dân, trong tiếng nói của phụ huynh khi cảm thấy có điều bất thường, sự hỗ trợ dành cho giáo viên, vai trò của lãnh đạo địa phương trong xử lý cảnh báo nghiêm túc và tinh thần từ chối thờ ơ của cộng đồng với trách nhiệm bảo vệ người thân của người khác.

Câu tục ngữ "một làng để nuôi dưỡng một đứa trẻ" cũng áp dụng cho việc bảo vệ trẻ em. Thời điểm này có lẽ là lúc để xã hội nhớ rằng "một làng để bảo vệ một đứa trẻ" cũng quan trọng không kém.

Với những gia đình vẫn đang chờ đợi, mỗi bình minh là một câu hỏi chưa có lời đáp. Thời gian không được đánh dấu bằng chu kỳ bầu cử hay tin tức truyền thông mà bằng những ngày sinh nhật không kỷ niệm, những học kỳ học không có con, những chiếc ghế trống quanh bàn ăn và những dịp quan trọng đã mất không thể lấy lại.

Cuộc sống của họ không thể ngừng lại chỉ vì dòng tin tức truyền đi. Họ còn sống trong bóng tối dài của sự không chắc chắn, nơi hy vọng và tuyệt vọng cùng tồn tại trong trái tim mỏi mệt. Xã hội nợ họ nhiều hơn là lòng thương xót; đó là sự kiên trì và trách nhiệm. Mỗi đứa trẻ mất tích xứng đáng được ưu tiên giải quyết với quyết tâm như ngày đầu tiên. Mỗi cuộc điều tra cần được trang bị nguồn lực đầy đủ để hoàn thành. Mọi thất bại cần được xem xét nghiêm túc để bảo đảm không gia đình nào phải chịu đựng nỗi đau tương tự.

Một ngày mới, ở đâu đó tại Nigeria, giáo viên sẽ điểm danh từng học sinh, tiếng gọi vang lên, đáp lại bởi những giọng nói trẻ thơ hòa quyện tạo nên giai điệu của ngày học bình thường. Khoảnh khắc giản dị ấy không được phép trở thành điều đặc biệt, mà là một lời hứa mà quốc gia luôn giữ vững.

Cho đến khi mỗi đứa trẻ chịu khỏi nhà chỉ với chiếc ba lô học tập và trở về chỉ mang theo bài tập, thì mỗi chiếc bàn trống sẽ không chỉ là sự vắng mặt của một học sinh mà là lời cáo buộc âm thầm đối với quốc gia đã thất bại trong việc bảo vệ tương lai của mình. Sức mạnh thật sự của đất nước không nằm ở các bài diễn thuyết, ngân sách hay công trình xây dựng, mà ở chỗ trẻ em có thể đến trường học trong bình an và trở về nhà an toàn.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.