Nhà hoạt động môi trường tại Nigeria phản đối bác bỏ vụ kiện Shell về ô nhiễm

Tổ chức bảo vệ môi trường Health of Mother Earth Foundation (HOMEF) mới đây đã lên tiếng phản đối việc Tòa Liên bang tại thành phố Yenagoa, bang Bayelsa, Nigeria, bác bỏ đơn kiện mà Ekpetiama Kingdom đệ trình nhằm buộc Shell Petroleum Development Company (SPDC) và một số bị cáo khác chịu trách nhiệm về tình trạng ô nhiễm môi trường kéo dài nhiều năm tại khu vực này.

Bản án của Thẩm phán Ayo Emmanuel vào ngày 17/7 đã kết luận chấm dứt vụ kiện mang mã số FHC/YNG/CS/8/2025. Vụ kiện được nộp bởi vua Bubaraye Dakolo, thủ lĩnh truyền thống của Ekpetiama Kingdom, nhằm vào các hành vi liên quan đến sự cố tràn dầu, đốt khí thải và phá hoại môi trường tại các mỏ dầu Gbarain, trước thời điểm Shell chuyển nhượng các tài sản dầu mỏ trên bờ cho Renaissance African Energy Limited.

Tại phiên xử, tòa dựa trên các lý do thủ tục, cho rằng nguyên đơn không tuân thủ đầy đủ các quy định theo Luật Dầu khí 2021 và Quy định về Quỹ khắc phục thượng nguồn năm 2022. Ngoài ra, tòa cũng áp dụng các giới hạn về thời hiệu theo Luật Bảo vệ Công chức và pháp luật địa phương của Bayelsa, coi các yêu cầu về quyền cơ bản là phụ thuộc vào các cáo buộc dân sự liên quan đến thiệt hại dân sự, đồng thời chấp nhận các phản đối sơ bộ của bên bị cáo.

HOMEF cho rằng đây là phán quyết bỏ qua phần trọng tâm là vấn đề ô nhiễm môi trường mà người dân Ekpetiama phải chịu đựng hàng thập kỷ qua. Theo tổ chức này, nếu nơi bị ô nhiễm vẫn chưa được xử lý sạch, thiệt hại môi trường không thể bị coi là đã hết hiệu lực do các giới hạn thời gian pháp lý.

Giám đốc điều hành HOMEF, ông Nnimmo Bassey, nhấn mạnh bản án chỉ giải quyết các khía cạnh thủ tục mà không xem xét thiệt hại về môi trường do người Ekpetiama hứng chịu trong hơn 60 năm qua. Ông cũng lưu ý các cơ quan chính phủ cáo buộc có vai trò trong việc chấp thuận chuyển giao tài sản của Shell mà không bảo đảm các nghĩa vụ về môi trường.

Chuyên viên pháp lý của HOMEF, bà Onome Etisioro, nói rằng trách nhiệm của Shell đối với môi trường vẫn tiếp diễn dù vụ kiện bị bác bỏ. Bà kêu gọi các tòa án Nigeria cần đưa ra hướng dẫn rõ ràng hơn về việc liệu sự suy thoái môi trường lâu dài có phải là vi phạm đang tiếp diễn, không thể bị đình chỉ bởi giới hạn thời gian áp dụng cho các tranh chấp dân sự thông thường hay không.

HOMEF đánh giá cao sự chuẩn bị kháng cáo từ đội ngũ pháp lý của Ekpetiama, do luật sư Chuks Uguru dẫn đầu. Tổ chức cũng kêu gọi các nhà hoạt động môi trường, tổ chức nhân quyền và luật sư ủng hộ quyền khiếu kiện nhằm đảm bảo các tòa án phúc thẩm xem xét thấu đáo các vấn đề về môi trường, không để các thủ tục ngăn cản việc này.

Vụ kiện được quan tâm trong bối cảnh các cuộc tranh luận về trách nhiệm môi trường tại các cộng đồng sản xuất dầu mỏ ở Nigeria không ngừng diễn ra, đặc biệt sau khi các công ty dầu quốc tế chuyển giao các tài sản trên bờ cho các nhà điều hành bản địa.

Báo PREMIUM TIMES đã liên tục đưa tin về các vụ kiện và hoạt động vận động nhằm đòi hỏi bồi thường và phục hồi môi trường cho các cộng đồng ở Đồng bằng sông Niger chịu ảnh hưởng kéo dài từ hoạt động khai thác dầu mỏ, trong đó có các tranh chấp liên quan đến trách nhiệm môi trường của các công ty đa quốc gia sau chuyển giao tài sản.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.