Hai người phụ nữ thầm lặng làm nên lịch sử avant-garde Nga

Giai đoạn giữa các cuộc cách mạng 1905 và 1917 tại Sankt Petersburg và Moscow chứng kiến sự phát triển sôi nổi của phong trào avant-garde Nga. Trong khi những nghệ sĩ như Natalja Gontscharowa, Michail Larionow hay Kasimir Malewitsch được biết đến rộng rãi với các phong cách nghệ thuật trừu tượng như Rayonismus, Suprematismus, và phản-relief, thì có hai người phụ nữ quan trọng đóng vai trò thúc đẩy nghệ thuật đương đại lại ít được công nhận.

Hai người đó là Klawdija Michailowa và Nadeschda Dobychina, những người sáng lập các phòng trưng bày nghệ thuật hàng đầu thời kỳ đó. Michailowa đã mở Kunstsalon tại Moscow năm 1912 trong khi Dobychina thành lập Kunstbüro tại Sankt Petersburg năm 1911. Đây là những trung tâm nghệ thuật tư nhân tiên phong trong môi trường nghệ thuật Nga khi ấy rất hiếm có hình thức kinh doanh tư nhân chính thức trong lĩnh vực này.

Klawdija Michailowa sinh năm 1875 trong một gia đình thương gia giàu có. Sau khi học tại Học viện Nghệ thuật Moscow, bà bắt đầu sự nghiệp họa sĩ và sau đó chuyển sang quản lý phòng triển lãm. Tại Kunstsalon của mình, bà không chỉ giới thiệu các tác phẩm mang đậm truyền thống như của nhóm Peredwischniki mà còn mở rộng giới thiệu các tác phẩm avant-garde với các cuộc triển lãm đầy tranh cãi và gây tiếng vang.

Nadeschda Dobychina xuất thân từ một gia đình Do Thái tại Orjol, học tập tại Sankt Petersburg và từng cộng tác với nhà nghệ thuật Nikolai Kulbin. Bà đã tổ chức một loạt các triển lãm avant-garde tại Kunstbüro của mình, thu hút các nghệ sĩ như Vladimir Tatlin và Michail Larionow cũng như những nhà thơ và nhạc sĩ tầm cỡ như Majakowski và Rachmaninov.

Các phòng triển lãm do Michailowa và Dobychina sáng lập là bước đột phá trong việc tạo ra không gian cho các phong trào nghệ thuật mới phát triển tại Nga, nơi tư nhân hóa nghệ thuật vẫn còn rất hạn chế. Chương trình triển lãm của họ bao gồm cả các phong cách khác nhau như Symbolismus, Futurismus, Rayonismus và Suprematismus, tạo điều kiện các nghệ sĩ như Kasimir Malewitsch trình diễn những tác phẩm mang tính biểu tượng như “Schwarzes Quadrat” (Ô vuông đen) năm 1915 tại Kunstbüro Dobychina.

Ngoài việc tạo sân khấu cho nghệ thuật thị giác, những sự kiện tại đây còn là điểm giao lưu văn hóa với sự tham gia của các nhà thơ và nhạc sĩ lớn, biểu hiện cho sự phát triển đa dạng của avant-garde Nga trước cách mạng.

Sau thành công của các triển lãm đầu thế kỷ, Cách mạng Tháng Mười 1917 đã thay đổi hoàn toàn bối cảnh chính trị và văn hóa Nga. Nghệ thuật và các cơ sở triển lãm dần bị quốc hữu hóa dưới sự kiểm soát của chính quyền Bolshevik. Kunstsalon của Michailowa bị tịch thu và bà quay trở lại với hội họa trong phong cách thực tế xã hội chủ nghĩa. Dobychina cũng đóng cửa Kunstbüro vào năm 1918 và ghi lại những lời than thở về sự mất mát không chỉ của không gian nghệ thuật mà còn là cả “đứa con tinh thần” của mình.

Hai phụ nữ tài ba này đã góp phần xây dựng nền tảng quan trọng cho nghệ thuật avant-garde Nga trong một thời kỳ tự do ngắn ngủi, trước khi sự cai trị của nhà nước làm lu mờ họ khỏi lịch sử nghệ thuật. Sự đóng góp của họ chỉ được phục hồi gần đây qua các nghiên cứu như cuốn sách “Two Women Patrons of the Russian Avant-Garde” của Natalja Budanova và Natalja Murray, giúp khán giả hiện đại hiểu hơn về vai trò then chốt của họ.

Ironia của lịch sử khi trong khi các nghệ sĩ như Malewitsch, Larionow được nhớ đến cho những sáng tạo vô cùng táo bạo, thì những người tạo điều kiện cho họ lại không được nhắc đến nhiều, dù họ thực sự là những người mở đường cho avant-garde Nga giữa những năm đầu thế kỷ 20.

Theo Die Welt

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.