Các chất tạo ngọt trong đồ uống có ga và sữa chua ảnh hưởng xấu đến chức năng não

Cuộc nghiên cứu tại Ba Lan đã tiến hành thu thập dữ liệu từ người tham gia thông qua bảng hỏi chi tiết về thói quen ăn uống trong vòng một năm trước đó. Các nhà khoa học phân họ thành ba nhóm dựa trên tổng lượng các chất tạo ngọt tiêu thụ. Bảy loại chất tạo ngọt nổi tiếng được xem xét bao gồm aspartam, saccharin, acesulfam K, erythritol, xylitol, sorbitol và tagatoza. Những chất này thường được thêm vào các sản phẩm chế biến sẵn như nước ngọt có ga, nước vị trái cây, đồ uống tăng lực, sữa chua và các món tráng miệng quảng cáo là ít calo hoặc không đường. Một số chất cũng được bán riêng lẻ dùng để làm ngọt trà, cà phê hoặc trong chế biến món ăn và nướng.

Người tham gia nghiên cứu trải qua các bài kiểm tra đánh giá năng lực nhận thức vào ba thời điểm: lúc đầu, giữa kỳ và cuối nghiên cứu. Các bài test đo lường khả năng nói lưu loát, trí nhớ làm việc (short-term memory), kỹ năng nhớ lại từ ngữ và tốc độ xử lý thông tin. Trong khoảng 8 năm, sức khỏe nói chung và chức năng nhận thức của họ được giám sát kỹ lưỡng để đánh giá sự thay đổi theo thời gian.

Sau khi điều chỉnh các yếu tố như tuổi tác, giới tính, huyết áp cao, bệnh lý tim mạch cùng các yếu tố khác, kết quả cho thấy nhóm người sử dụng hàm lượng chất tạo ngọt cao nhất trung bình 191 mg mỗi ngày gặp tình trạng suy giảm năng lực nhận thức về trí nhớ và tư duy nhanh hơn rõ rệt so với nhóm sử dụng ít nhất (khoảng 20 mg hàng ngày). Đáng chú ý, lượng aspartam tiêu thụ của nhóm này tương đương với lượng có trong một lon đồ uống "light".

Tính toán cho thấy khả năng nhớ và suy nghĩ tổng thể của nhóm tiêu thụ nhiều chất tạo ngọt giảm nhanh hơn 62% (tương đương 1,6 năm) so với nhóm tiêu thụ ít nhất. Nhóm sử dụng mức trung bình cũng giảm năng lực nhận thức nhanh hơn 35% (tương đương 1,3 năm) so với nhóm ít nhất.

Mối liên quan giữa tiêu thụ các chất thay thế đường và suy giảm nhận thức đặc biệt rõ ở nhóm người dưới 60 tuổi và người mắc tiểu đường. Trong khi đó, nhóm người trên 60 tuổi không ghi nhận hiện tượng này. Các nhà nghiên cứu giải thích, người bị tiểu đường thường có xu hướng dùng các chất tạo ngọt thay thế vì họ được khuyên nên hạn chế thực phẩm làm tăng nhanh lượng đường huyết.

Khi xem xét từng chất riêng lẻ, sáu trong số bảy loại chất tạo ngọt được đánh giá cho thấy mối liên hệ với sự suy giảm nhận thức tổng thể, nhất là trí nhớ. Chất duy nhất không thấy có tác động tiêu cực là tagatoza.

Tiến sĩ Claudia Kimie Suemoto, đồng tác giả nghiên cứu, nhận định các chất tạo ngọt ít calo thường được xem là lựa chọn lành mạnh thay thế đường, song kết quả này cho thấy một số loại có thể ảnh hưởng xấu đến sức khỏe não theo thời gian. Bà cũng nhấn mạnh nghiên cứu mang tính quan sát, không chứng minh trực tiếp rằng các chất này là nguyên nhân gây suy giảm nhận thức, chỉ minh họa sự liên quan và không loại trừ các yếu tố khác có thể ảnh hưởng.

Các nhà nghiên cứu lưu ý dữ liệu khẩu phần được người tham gia tự báo cáo, do đó có thể bị sai lệch do quên hoặc ước lượng sai lượng thực phẩm tiêu thụ. Ngoài ra, nghiên cứu không khảo sát toàn bộ các chất tạo ngọt nhân tạo hiện có trên thị trường nên kết quả không thể áp dụng cho tất cả các sản phẩm thay thế đường.

Tiến sĩ Suemoto cho biết cần có các nghiên cứu tiếp theo để xác nhận kết quả và tìm hiểu liệu các chất thay thế đường khác như sốt táo, mật ong, siro cây phong hay đường dừa có thể là lựa chọn thay thế hiệu quả hơn cho đường tinh luyện hay không.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.