Bàn luận về chính sách trách nhiệm hình sự vị thành niên tại Chile dưới góc nhìn kinh nghiệm Scotland

Trong những tuần gần đây, tại Chile đã diễn ra nhiều cuộc tranh luận xoay quanh việc cần thiết thay đổi hệ thống trách nhiệm hình sự dành cho những người chưa đủ tuổi thành niên. Các đề xuất được đưa ra bao gồm tăng hình phạt, xử lý như người lớn, hoặc hạ thấp độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, các nỗ lực chính trị có xu hướng đi ngược lại với bằng chứng khoa học hiện có, khi chủ yếu dựa trên cảm giác lo sợ và ấn tượng tiêu cực do chứng kiến một số thanh thiếu niên phạm tội nặng.

Scotland từng áp dụng một chính sách hình phạt nghiêm khắc tương tự như những gì được đề xuất hiện nay ở Chile, trong giai đoạn 2002-2006. Thời điểm này, số lượng trẻ vị thành niên bị truy tố tăng 50%, số án tù tăng 19%, và số người bị đưa vào hệ thống giam giữ tăng 10%. Tuy nhiên, sau đó Scotland đã đảo ngược hướng đi bằng cách nâng cao độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự và xây dựng mô hình can thiệp không dựa trên trừng phạt.

Tác động của sự thay đổi này là các chỉ số vi phạm pháp luật liên quan đến trẻ vị thành niên giảm rõ rệt mà không làm tăng tỉ lệ tội phạm trong nhóm tuổi này. Điều này cho thấy mô hình can thiệp dựa trên sự hỗ trợ nhiều hơn hình phạt có hiệu quả tích cực.

Có hai lý do chính để Scotland quyết định đổi hướng. Thứ nhất là lý do đạo đức: những thanh thiếu niên phạm tội nghiêm trọng thường cũng là những người bị tổn thương và sống trong hoàn cảnh nghèo khó. Hành vi phạm tội của họ phản ánh các thiếu hụt và áp bức trong cuộc sống mà họ không được chọn hoặc kiểm soát, làm dấy lên câu hỏi về khả năng tự chủ và ý chí tự quyết của họ theo khái niệm chịu trách nhiệm hình sự đầy đủ.

Thứ hai là cơ sở thực tiễn: tiếp xúc với hệ thống pháp luật hình sự lại làm tăng khả năng tái phạm vì nó củng cố con đường phạm tội trong đời. Do đó, một phía đặt câu hỏi về tính hợp pháp của việc trừng phạt, phía còn lại nghi vấn về hiệu quả của chính sách này.

Kinh nghiệm Scotland cho thấy việc hình sự hóa các hành vi phạm tội của thanh thiếu niên không phải là biện pháp phòng ngừa tội phạm hiệu quả, mà có thể tạo ra một thế hệ phạm nhân trưởng thành sau này. Mỗi người trẻ không từ bỏ con đường phạm tội khi tiếp xúc với hệ thống pháp luật sẽ là gánh nặng kéo dài cho xã hội nhiều thập kỷ.

Vì vậy, trước khi Chile tiến hành các biện pháp hình sự nghiêm khắc hơn dành cho thanh thiếu niên, cần đặt câu hỏi ai sẽ chịu trách nhiệm cho chi phí xã hội đó và liệu có lý do nào để ưu tiên cách làm đó thay vì theo hướng được dữ liệu thực nghiệm chỉ ra.

Francisca Werth , Giám đốc điều hành Trung tâm UC về Công lý và Xã hội, chia sẻ quan điểm trên trong bức thư gửi báo La Tercera.

Việc thảo luận về trách nhiệm hình sự vị thành niên đang được đặc biệt quan tâm tại Chile khi các đề xuất truy xét hình sự và giảm tuổi chịu trách nhiệm được tranh cãi gay gắt. Kinh nghiệm từ nước ngoài như Scotland mang lại góc nhìn sâu sắc giúp chính sách phát triển hiệu quả hơn và nhân đạo hơn.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.