ECOWAS đối mặt thách thức nghiêm trọng trong vận mệnh dân chủ và an ninh khu vực

Ngày 19 tháng 7 tại Lungi, Sierra Leone, lãnh đạo 12 quốc gia thành viên ECOWAS họp bàn về các vấn đề cấp thiết của khu vực. Trong thông cáo chung, họ tuyên bố hài lòng với “tiến trình củng cố dân chủ và quản trị chính trị”, cũng như ổn định tương đối của khu vực giữa lúc nhiều áp lực địa chính trị gia tăng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy sự mâu thuẫn gay gắt giữa tuyên bố và tình trạng hiện tại của nhiều quốc gia trong khối.

Ví dụ điển hình như Guinea-Bissau đang dưới quyền kiểm soát trực tiếp của quân đội; Guinea vẫn bị điều hành bởi chính quyền quân sự dưới sự lãnh đạo của Tướng Mamadi Doumbouya; trong khi Côte d’Ivoire và Togo chứng kiến việc tổng thống vi phạm giới hạn nhiệm kỳ, dưới sự nắm quyền của các lãnh đạo từng là thủ lĩnh đảo chính, Alassane Ouattara và Faure Gnassingbé. Đáng chú ý, Gnassingbé đã cầm quyền suốt 21 năm kể từ cuộc đảo chính năm 2005.

Thông cáo của ECOWAS cũng đề cập tới tiến trình "chuyển tiếp chính trị" ở Guinea-Bissau, theo kế hoạch tổ chức trưng cầu dân ý sửa đổi hiến pháp vào ngày 30/8/2026 và tổng tuyển cử vào 6/12/2026. Tuy nhiên, tình hình thực tế trái ngược hoàn toàn khi cuộc bầu cử tổng thống ngày 23/11/2025 kết thúc bằng chiến thắng thuộc về đối lập Fernando Dias da Costa. Thay vì chuyển giao quyền lực, đương kim Tổng thống Umaro Mokhtar Sissoco Embaló đã tự thực hiện một cuộc đảo chính ba ngày sau bầu cử, huy động lực lượng quân sự nắm quyền.

Các đối thủ chính trị bị bắt giữ trái phép và đe dọa, trong đó có cựu Thủ tướng Domingos Simões Pereira, lãnh đạo đảng đối lập lớn nhất PAIGC. Ông bị giam giữ và sau đó quản thúc tại gia, rồi lại bị đưa trở lại nhà tù với cáo buộc âm mưu đảo chính, điều mà nhiều người nghi ngờ về sự hợp lý và tính công bằng của quy trình này.

ECOWAS cũng lên tiếng ủng hộ thỏa thuận liên chính phủ về đường ống dẫn khí đốt Đại Tây Dương châu Phi (AAGP) hay còn gọi là Nigeria-Morocco Gas Pipeline (NMGP), dự kiến vận chuyển khí từ Nigeria tới Morocco và châu Âu. Tuy nhiên, dự án này gây tranh cãi khi đi qua Tây Sahara, một quốc gia thành viên sáng lập Liên minh châu Phi nhưng không được tham vấn.

Dự án bị chỉ trích là tiếp tay cho việc Maroc chiếm đóng quân sự vùng lãnh thổ và bờ biển của Tây Sahara. Bên cạnh đó, lựa chọn tuyến đường ống dài khoảng 6,000-6,900 km qua 14 quốc gia bị đánh giá kém hiệu quả và tốn kém so với phương án khác là tuyến Trans-Saharan Gas Pipeline (TSGP) dài 4,128 km, chỉ đi qua ba nước Nigeria, Niger và Algeria, với chi phí dự kiến chỉ bằng một nửa, khoảng 13 tỷ USD.

Bên cạnh những tranh cãi, lãnh đạo ECOWAS cũng xem xét đề xuất kích hoạt Lữ đoàn chống khủng bố để hỗ trợ chống lại các nhóm vũ trang gây bất ổn ở Sahel và vùng hồ Chad. Họ cũng gia hạn các cuộc thảo luận hướng tới bình thường hóa quan hệ với ba quốc gia Sahel gồm Niger, Burkina Faso và Mali đang có tình trạng chính trị bất ổn.

Song song đó, ECOWAS tiếp tục hứa hẹn về kế hoạch thắt chặt liên kết kinh tế với dự án tiền tệ chung ECO sẽ ra mắt vào năm 2027 sau nhiều thập niên trì hoãn. Họ cũng tái khẳng định cam kết giảm giá vé máy bay trong khu vực, dù không có dấu hiệu đẩy mạnh các dự án cơ sở hạ tầng giao thông thiết yếu như đường sắt hay hệ thống vận tải ven biển, rất cần thiết cho 11 quốc gia thành viên có đường bờ biển.

Những phân tích đó cho thấy ECOWAS đang đối mặt với nhiều thách thức lớn về cả chính trị lẫn an ninh trong việc duy trì ổn định và phát triển kinh tế tại Tây Phi.