Tòa án Hiến pháp Đức xem xét thủ tục lập pháp liên quan đến Luật Sưởi ấm

Luật sửa đổi Luật năng lượng cho tòa nhà, thường được biết đến với tên gọi Luật Sưởi ấm, đặt mục tiêu giảm tác động khí hậu bằng cách thay thế dần các hệ thống sưởi dùng dầu và khí tự nhiên bằng các giải pháp thân thiện với môi trường. Theo đó, mọi thiết bị sưởi mới phải sử dụng ít nhất 65% năng lượng tái tạo. Luật được ban hành vào tháng 1 năm 2024 sau nhiều tranh cãi và quy định chuyển tiếp rộng rãi nhằm giảm bớt tác động đối với người dân và doanh nghiệp.

Ông Thomas Heilmann, cựu nghị sĩ của liên đảng CDU/CSU, đã đệ đơn kiện lên Tòa án Hiến pháp Đức, cho rằng quy trình lập pháp diễn ra quá nhanh và không đảm bảo quyền lợi của các đại biểu Quốc hội trong việc thảo luận kỹ lưỡng dự luật. Ông phản đối việc các nghị sĩ phải tiếp nhận hàng trăm trang sửa đổi vào đêm trước phiên họp quan trọng, khiến họ không đủ thời gian nghiên cứu và phản biện. Ông coi tình huống này là một trong những ví dụ nghiêm trọng nhất về việc thủ tục lập pháp bị rút ngắn đột ngột.

Ban đầu, chính phủ liên minh ba đảng gồm SPD, Đảng Xanh và FDP đã thông qua một dự thảo luật. Tuy nhiên, trước phiên đọc đầu tiên tại Quốc hội, các bên đã thỏa thuận nhiều điều chỉnh và đưa ra các quy định khuôn khổ mang tính chỉ dẫn, gây tranh cãi và dẫn đến việc các cuộc điều trần chuyên gia diễn ra dựa trên dự thảo không còn hợp thời. Ngày 7/7/2023, dự luật được đưa ra biểu quyết trước kỳ nghỉ hè tại Quốc hội. Một số thay đổi cuối cùng được các bên trình chỉ vài ngày trước đó vì tranh luận nội bộ giữa Đảng Xanh và FDP mới tìm được thống nhất tại phút chót.

Tòa án ở Karlsruhe đã tạm dừng hai phiên thảo luận tiếp theo của dự luật trước kỳ nghỉ hè dựa trên đơn yêu cầu khẩn cấp của ông Heilmann. Hội đồng thẩm phán nhận định khiếu nại không hoàn toàn vô lý và không bị từ chối ngay từ đầu nhờ quyền hiến định của nghị sĩ trong quá trình xây dựng ý chí đại biểu ở cơ quan lập pháp. Tuy Luật Sưởi ấm sau đó vẫn được Quốc hội thông qua vào tháng 9/2023 và được Thượng viện phê chuẩn, vụ kiện vẫn tiếp tục được xem xét dưới hình thức tranh chấp chính thức.

Trước phiên xử chính thức tại Tòa án Hiến pháp, phó chủ tịch và chủ tọa Hội đồng Hai nhánh của tòa Ann-Katrin Kaufhold đã đặt ra câu hỏi trọng tâm về giới hạn thời gian hợp lý khi Quốc hội thảo luận và biểu quyết về dự luật. Bà nhấn mạnh sự cần thiết để đại biểu có đủ thời gian tìm hiểu và hình thành quan điểm, song cũng ghi nhận quyền tự chủ trong việc quản lý quy trình của Quốc hội là rộng rãi. Vấn đề là xác định ranh giới giữa quyền đại biểu với quyền tự chủ của cơ quan lập pháp.

Ông Heilmann mong muốn tòa án đưa ra các tiêu chuẩn cụ thể về lập pháp để đảm bảo chất lượng luật pháp và tăng cường hệ thống dân chủ. Theo ông, Quốc hội khó tự thiết lập những chuẩn mực này và vì thế cần các phán quyết mang tính hướng dẫn từ tòa án.

Hiện tại, Quốc hội Đức đã thông qua luật mới về hiện đại hóa tòa nhà, thay thế nhiều điều khoản của Luật Sưởi ấm cũ. Sự thay đổi này cho phép trong một số trường hợp vẫn được lắp đặt hệ thống sưởi bằng khí đốt hoặc dầu, bên cạnh các giải pháp như bơm nhiệt, kết nối hệ thống nhiệt vùng hoặc kết hợp các loại nhiên liệu sinh học. Các nhóm đối lập và tổ chức bảo vệ môi trường phản đối dự luật mới, cho rằng đây là bước lùi về chính sách khí hậu và có thể gây thiệt hại về chi phí cho người thuê nhà. Đề xuất ngăn chặn luật mới được các đảng đối lập đưa ra đã không thành công khi tòa án bác đơn kiện vào mùa hè năm 2026 do thiếu thông báo trước cho cơ quan lập pháp về quyền bị xâm phạm.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.