CERN tạm ngưng hoạt động LHC đến năm 2030 để nâng cấp thế hệ mới

Máy Va chạm Hadron Lớn (LHC), thiết bị gia tốc hạt lớn nhất và mạnh nhất thế giới đặt tại CERN trên biên giới giữa Thụy Sĩ và Pháp, đã ngừng hoạt động tạm thời theo kế hoạch bảo trì kỹ thuật đã được dự kiến từ nhiều năm trước. Tổ chức Nghiên cứu Hạt nhân Châu Âu (CERN) đã lên tiếng chấm dứt các đồn đoán lan truyền trên mạng xã hội liên quan đến các giả thuyết về cánh cổng dẫn đến các chiều không gian khác hay việc thay đổi thực tại do hoạt động ngừng này.

LHC vốn được thiết kế để nghiên cứu cấu trúc cơ bản nhất của vật chất thông qua các va chạm năng lượng cao, tái hiện trạng thái vũ trụ ngay sau vụ Big Bang, đồng thời đã góp phần phát hiện boson Higgs vào năm 2012. Giám đốc bộ phận Gia tốc và Công nghệ tại CERN, Mike Lamont, lý giải rằng việc điều chỉnh lịch trình và kéo dài thời gian bảo trì nhằm chuẩn bị cho thế hệ tiếp theo của máy gia tốc này.

Từ cuối tháng 6/2026, CERN chính thức khởi động đợt tạm ngưng hoạt động dài hạn lần thứ ba gọi là Long Shutdown 3 (LS3). Trong gần bốn năm tiếp theo, các chuyên gia sẽ tháo gỡ hơn một km thiết bị cũ, thay thế bằng các trang thiết bị hiện đại và tích hợp công nghệ mới để biến LHC thành High-Luminosity LHC (HiLumi LHC).

Mục đích trọng tâm của dự án là tăng độ sáng chùm hạt, nâng cao tần suất va chạm các hạt sơ cấp, từ đó thu thập thêm dữ liệu về các hiện tượng vật lý bất thường. Những đợt dừng máy quy mô này là quy trình thông thường đối với các phức hợp gia tốc hạt cỡ lớn, nhằm cập nhật, bảo dưỡng các linh kiện, kiểm tra hạ tầng siêu dẫn vận hành ở nhiệt độ gần với không độ tuyệt đối và ứng dụng những tiến bộ công nghệ mới.

Theo kế hoạch, các thiết bị phụ trợ sẽ hoạt động trở lại từ năm 2028, còn phần chính của máy gia tốc được cải tiến sẽ bắt đầu giai đoạn nghiên cứu khoa học mới dưới tên HiLumi LHC từ năm 2030. CERN cho biết phiên bản nâng cấp này dự kiến tạo ra lượng va chạm nhiều gấp khoảng 10 lần so với thiết bị nguyên bản, mở rộng phạm vi nghiên cứu về boson Higgs, vật chất tối và các bí ẩn vũ trụ chưa được giải đáp.

Cách đây không lâu, nhà khoa học người Thụy Sĩ Astrid Stuckelberger đã gây chú ý khi tuyên bố có thông tin từ các nhà vật lý tại CERN về sự tồn tại của nhiều chiều không gian và việc mở ra cánh cổng cho phép "sinh vật" nhập xuất. Bà còn khẳng định một lần thử nghiệm vào năm 2024 đã tạo ra sinh vật không phải con người, để lại khăn làm bằng chứng.

Tuy nhiên, các phát ngôn này thiếu bằng chứng tài liệu, chưa được xác nhận bởi cộng đồng khoa học quốc tế và không có nhân chứng đáng tin cậy. Nhóm nghiên cứu tại CERN khẳng định dự án chỉ tập trung vào vật lý hạt cơ bản. Các thuyết âm mưu liên quan đến lỗ đen vi mô, nghi lễ huyền bí hay đứt gãy thời gian chưa từng được chứng minh bằng các thử nghiệm khoa học đáng tin cậy.

Hơn nữa, các nhà khoa học giải thích rằng nếu lỗ đen nhỏ hình thành trong máy va chạm, nó sẽ nhanh chóng sụp đổ do bức xạ Hawking, không gây nguy hiểm cho Trái Đất. Bức xạ vũ trụ cũng thường xuyên va chạm với khí quyển Trái Đất với năng lượng lớn hơn nhiều lần so với LHC mà không gây ảnh hưởng nào.