Tại sao con người không thể dập tắt các đám cháy rừng boreal ở Canada

Rừng boreal trải dài hơn 550 triệu hécta tại Canada, trong đó khoảng một nửa là khu vực rừng cây. Đây là một hệ sinh thái đặc trưng với thành phần chủ yếu là các loài cây lá kim như thông lodgepole, vốn được cấu tạo để chịu và phục hồi từ các đám cháy lớn. Khí hậu khô, nóng và gió mạnh vào mùa cháy khiến vật liệu cháy tự nhiên như cành cây khô, lá kim tích tụ trở thành nhiên liệu dễ bén lửa, tương tự như việc bạn đốt một cây thông Noel cũ trong lửa trại.

Quan trọng hơn, đám cháy không phải tai họa với rừng boreal. Chúng đóng vai trò quan trọng trong vòng đời của các loài cây ở đây, kích hoạt sự mở nắp của các quả thông chứa hạt và giúp rừng tái sinh. Chính vì thế, cháy rừng là một hoạt động sinh thái bình thường và cần thiết tại vùng này.

Công chúng thường có những kỳ vọng không thực tế về việc chữa cháy rừng boreal, phần lớn do các hình ảnh phim ảnh. Họ nghĩ rằng các máy bay chở nước hoặc hóa chất có thể dập tắt đám cháy ngay lập tức khi thả xuống. Trên thực tế, những đợt thả nước hoặc chất làm chậm cháy chủ yếu nhằm giảm nhiệt hoặc làm chậm hướng đi của đám cháy để các đội chữa cháy trên mặt đất có thể làm việc hiệu quả hơn.

Kỹ thuật chính trong dập lửa vẫn là các đội trên mặt đất, có nhiệm vụ đào rãnh chống cháy và xử lý các điểm cháy nóng, nhưng ở các vùng hoang dã xa xôi của Bắc Canada, đội cứu hỏa khó tiếp cận do thiếu đường xá và địa hình phức tạp.

Ở khu vực boreal rộng lớn, phần lớn đám cháy ở vùng hẻo lánh được kích hoạt bởi sét đánh. Xây dựng một mạng lưới đường sá và cầu cống để đi vào hầu hết các điểm cháy sẽ rất tốn kém về mặt tài chính, khó khăn về mặt hậu cần và gây hại nghiêm trọng tới môi trường tự nhiên. Hơn nữa, trên một diện tích rộng lớn như vậy, hàng trăm đám cháy có thể xảy ra cùng lúc trong mùa cháy mạnh với hơn 900 đám đang diễn ra cùng một thời điểm.

Thời gian và nguồn lực hạn chế khiến đội chữa cháy phải ưu tiên bảo vệ các khu vực có người sinh sống, cơ sở hạ tầng quan trọng hoặc những vùng giao thoa giữa khu dân cư và rừng, trong khi các đám cháy xa xôi hơn thường được để cháy tự nhiên cho tới khi điều kiện thời tiết thay đổi.

Biến đổi khí hậu đã kéo dài thời gian mùa cháy khắp thế giới, bao gồm cả Canada, khiến số lượng và cường độ đám cháy tăng lên. Các tỉnh thành lân cận và các đối tác quốc tế thường xuyên phải ứng phó các tình huống khẩn cấp riêng, hạn chế khả năng hỗ trợ lẫn nhau. Do đó, việc điều phối và phân bổ thiết bị, nhân lực trở nên phức tạp và căng thẳng hơn bao giờ hết.

Các biện pháp chủ động như đốt cháy có kiểm soát (prescribed burns), sử dụng phương pháp đốt truyền thống của người bản địa và làm sạch nhiên liệu rừng bằng cơ giới rất có giá trị trong việc bảo vệ các cộng đồng dễ tổn thương. Tuy nhiên, mở rộng quy mô các biện pháp này trên hàng trăm triệu hécta là điều gần như không khả thi do các rào cản về quy định, tài chính và vận hành.

Thay vì cố gắng dập tắt mọi đám cháy, điều quan trọng là nhận thức và tôn trọng các giới hạn của khả năng kiểm soát tự nhiên. Tập trung tài nguyên cho những nơi cần thiết nhất và để rừng boreal hoàn thành các chu kỳ cháy tự nhiên là cách tiếp cận hợp lý nhằm bảo vệ con người và duy trì sự cân bằng sinh thái.

Như vậy, việc chiến đấu với các đám cháy rừng boreal không thể dựa trên sức mạnh đơn thuần mà cần chính sách thông minh, thực tiễn và hiểu biết sâu sắc về tự nhiên cùng những ảnh hưởng của biến đổi khí hậu.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.