Tiêu chuẩn và thách thức về xây dựng nơi trú ẩn tạm thời tại Ba Lan

Theo quy định mới có hiệu lực từ đầu năm, các nhà phát triển bất động sản tại Ba Lan được yêu cầu đưa vào thiết kế của các dự án nhà ở nhiều tầng có tầng hầm các nơi trú ẩn tạm thời, gọi tắt là MDS (Miejsce Doraźnego Schronienia). Đây là tiêu chuẩn bảo vệ cơ bản để người dân có thể tạm thời trú ẩn khi xảy ra tình huống khẩn cấp. Mặc dù trong dân gian thường gọi là "luật về hầm trú ẩn", nhưng MDS chỉ là mức an toàn cơ bản, cao hơn vẫn có các loại hầm trú ẩn với khả năng bảo vệ tốt hơn, gọi là "ukrycia" hoặc "schrony".

Quá trình chuẩn bị và xin phép xây dựng những khu nhà có MDS phải trải qua thủ tục phức tạp, kéo dài nhiều năm. Konrad Płochocki, thành viên Hội đồng Hiệp hội các công ty phát triển bất động sản Ba Lan (PZFD), cho biết việc xin giấy phép xây dựng thường diễn ra ít nhất là ba năm sau khi mua đất. Những dự án nhà ở đang thi công hiện nay thường được lên kế hoạch từ 2-5 năm trước, do đó không bắt buộc phải có MDS. Dự kiến những dự án mới có MDS được bán ra thị trường sớm nhất vào năm 2028-2029 và hoàn thiện vào khoảng năm 2031.

Tiêu chuẩn yêu cầu ở MDS chỉ nhằm bảo vệ người dân khỏi các mảnh vỡ và đổ nát do vũ khí cỡ nhỏ gây ra, với các tấm trần chịu lực có thể chịu sức nặng khi tòa nhà bị sập. Trong khi đó, các loại hầm trú ẩn cao cấp hơn của Ba Lan có tiêu chuẩn bảo vệ rất nghiêm ngặt, vượt trội so với các nước như Phần Lan hay Thụy Sĩ. Ví dụ, loại hầm S-1 tại Ba Lan phải chịu được đám cháy kéo dài 4 giờ liên tục, trong khi tại Phần Lan chỉ cần 2 giờ; lượng không khí cung cấp cho mỗi người cũng cao hơn nhiều, và còn phải có khả năng giảm phóng xạ gamma sau vụ nổ hạt nhân, điều mà các tiêu chuẩn Phần Lan không đề cập.

Việc xây dựng các hầm trú ẩn hoàn chỉnh với đầy đủ chức năng như lưu trữ thực phẩm, khu vực nấu ăn, nhà vệ sinh có hệ thống nước và cả phòng y tế cho số lượng lớn người là rất tốn kém. Ông Piotr Jarosz, Chủ tịch công ty thiết kế Holdfort, gợi ý rằng thay vì tập trung xây những hầm S-1 với chi phí quá cao, có thể lựa chọn các "ukrycia" loại U-3 nhưng được trang bị đạt tiêu chuẩn như các hầm Phần Lan S1. Chi phí bổ sung cho trang bị và vật tư như cửa chống nổ, đầu lọc không khí tại Phần Lan khoảng 25 nghìn euro cho 100 người, tương đương khoảng 1 nghìn zł mỗi người. Đây là khoản đầu tư vừa phải và có thể được hỗ trợ bằng các khoản trợ cấp.

Hiện vẫn chưa có cơ chế khuyến khích đầu tư hệ thống hầm trú ẩn trong các dự án bất động sản khiến đây là lĩnh vực còn sơ khai. Theo ông Mateusz Bonca, Chủ tịch công ty tư vấn JLL Ba Lan, chi phí xây dựng MDS chiếm khoảng 1-3% tổng đầu tư, nhưng các hầm bảo vệ cao cấp có thể chiếm từ hơn 10% trở lên. Người mua nhà chưa xem các tiêu chí bảo vệ này là yếu tố quyết định nên hầu hết chủ đầu tư chỉ thực hiện tối thiểu theo quy định. Hơn nữa, quốc gia đặt mục tiêu chi 1,5% GDP cho quốc phòng dân sự, có thể trích hàng chục tỷ zł để đầu tư vào bất động sản tạo các cơ sở trú ẩn, kết nối vốn công và tư nhằm tăng khả năng bảo vệ dân sự.

Việc thiết kế các hệ thống đường thoát hiểm dự phòng cũng gây lo ngại do sẽ ảnh hưởng đến mật độ xây dựng trên những lô đất trước đây đã mua. Tuy nhiên, luật mới quy định rõ các hệ thống này chỉ chiếm tối đa 75% diện tích tầng hầm của công trình và trong trường hợp không thể bố trí lối thoát ra ngoài vùng nguy cơ, dung lượng MDS sẽ bị giới hạn, không ảnh hưởng đến tổng diện tích sử dụng và số lượng căn hộ.

Những năm gần đây xuất hiện các tổ chức cấp "chứng nhận an toàn" cho các công trình, nhằm giúp các dự án thu hút khách hàng bằng việc khẳng định tiêu chuẩn bảo vệ. Dù chưa bắt buộc nhưng điều này phản ánh ý thức về an toàn ngày càng quan trọng trong lĩnh vực phát triển đô thị. Việc xây dựng hệ thống hầm trú ẩn tại Ba Lan mới chỉ ở giai đoạn đầu và sẽ cần có sự phối hợp tốt hơn giữa các đơn vị nhà nước và chủ đầu tư để tạo ra mạng lưới bảo vệ dân cư hiệu quả, đồng thời cân bằng chi phí và lợi ích cho người dân.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.