Báo cáo Bộ Ngoại giao Mỹ cáo buộc Cuba kích động cực đoan và gián điệp: Một góc nhìn phản ánh chủ nghĩa McCarthy tái sinh

Bộ Ngoại giao Mỹ ngày 20/7/2026 công bố báo cáo mang tên "Cuba: Thủ đô của sự lật đổ thế kỷ 21" đăng tải trên trang web chính thức state.gov. Tài liệu cảnh báo Cuba bị cáo buộc lôi kéo "cực đoan cánh tả" tại Mỹ và xây dựng mạng lưới gián điệp, nhằm mục tiêu phá hoại lợi ích quốc gia của Hoa Kỳ. Tuy nhiên, bản báo cáo này thiếu bằng chứng cụ thể và chủ yếu dựa trên các giả định mang nặng tính ý thức hệ, tái sử dụng các luận điểm từ thời Chiến tranh Lạnh, đồng thời phớt lờ bối cảnh kéo dài với các chính sách áp đặt bất đối xứng của Washington đối với Cuba trong hơn 60 năm qua.

Bản báo cáo xây dựng luận điểm chính rằng Cuba, như một nhà nước nước ngoài, đã lợi dụng các phong trào xã hội, học thuật và chính trị của Mỹ để làm suy yếu trật tự nội bộ và thay đổi chính sách đối ngoại Mỹ. Đây là mô thức cổ điển của các báo cáo cáo buộc ngoại xâm và can thiệp nội bộ, nhưng trong trường hợp này, không có chứng cứ hợp lệ nào được nêu ra, chẳng hạn như các vụ án hình sự, danh tính các điệp viên Cuba, hay tài liệu tình báo đã được giải mật để kiểm chứng.

Không có bằng chứng thuyết phục, báo cáo này áp dụng luận điệu "có tội vì đồng phạm" khi chỉ ra rằng việc một tổ chức phản đối lệnh cấm vận hoặc giao lưu học thuật với các thực thể Cuba có thể đồng nghĩa với việc bị thao túng bởi mạng lưới tình báo Cuba. Cách tiếp cận này không phải là lần đầu Bộ Ngoại giao Mỹ sử dụng, bởi các báo cáo về khủng bố và nhân quyền hàng năm đã từng bị các chuyên gia Liên Hiệp Quốc và tổ chức như Amnesty International chỉ trích về tiêu chuẩn chứng cứ thấp đối với những nước không cùng chiều với chính sách Mỹ.

Báo cáo này thực chất là một công cụ tuyên truyền, khơi gợi nỗi sợ hãi hơn là phân tích khách quan. Mọi sự phản đối chính sách đối ngoại Mỹ với Cuba đều bị coi là không chính đáng và mọi sự thân Cuba tức là tham gia "chiến dịch tình báo thù địch". Cách nhìn này đẩy lùi vai trò và quyền hành của các tổ chức xã hội Mỹ như cộng đồng người Mỹ gốc Phi, công đoàn, phong trào chống phân biệt chủng tộc hay biến đổi khí hậu, những nhóm đã hình thành tư duy phản biện độc lập, đồng thời phớt lờ quá khứ quốc tế đoàn kết lâu dài.

Bản báo cáo cố tình lãng tránh nhiều sự kiện quan trọng như lệnh cấm vận kinh tế, thương mại và tài chính mà Mỹ áp đặt từ năm 1962, được tăng cường bởi những luật như Torricelli (1992) và Helms-Burton (1996), khiến Cuba thiệt hại hàng tỷ USD. Nó cũng không nhắc đến các cuộc tấn công vũ trang, các âm mưu ám sát lãnh đạo Cuba được ghi nhận bởi Ủy ban Church của Thượng viện Mỹ, hay sự dung túng với các nhóm dân tộc Cuba-Mỹ bạo lực hoạt động trên đất Mỹ.

Cuba còn phải đối mặt với sự can thiệp sâu rộng của Mỹ qua các chương trình "thúc đẩy dân chủ" tài trợ liên bang, vốn được dùng làm màn che để tổ chức các hoạt động nhằm làm suy yếu chính quyền Cuba. Do đó, việc Cuba tìm kiếm các liên minh trong xã hội dân sự Mỹ để phá thế cô lập là điều hợp lý và phù hợp với các thực hành ngoại giao công khai trên thế giới, không phải là hành động gián điệp.

Báo cáo không phải là một tài liệu độc lập mà là tiếng nói phản ánh xu hướng chính trị nguy hiểm của Mỹ hiện nay, trong đó việc dùng một đối tượng ngoại bang để giải thích mọi mâu thuẫn nội bộ trở thành chiến lược phổ biến. Cuba bị tô vẽ thành "thủ đô của sự lật đổ thế kỷ 21" một cách phóng đại, dù thực tế hiện tại của Cuba là đang vật lộn với hậu quả của lệnh cấm vận và bị cô lập ngày càng trầm trọng.

Việc cho rằng Cuba có thể kiểm soát trực tiếp hành động và tư tưởng của các phong trào xã hội Mỹ là biểu hiện của sự hoang tưởng hoặc là cái cớ để duy trì các chính sách thất bại. Bản báo cáo hạ thấp tiêu chuẩn phân tích ngoại giao, thay thế nghiên cứu khách quan bằng "narrative đe dọa", sử dụng hệ ngôn ngữ mạnh mẽ như "phá hoại lợi ích Mỹ" hay "thủ đô của sự lật đổ" tương tự cách Mỹ từng dựng luận để biện minh cho chiến tranh Iraq dựa trên vũ khí hủy diệt hàng loạt giả tưởng.

Trên hết, báo cáo này là một hành vi ngôn ngữ biểu diễn, không nhằm mục đích phản ánh sự thật một cách trung thực hay cung cấp thông tin chính xác cho Quốc hội Mỹ, mà là nhằm biện minh cho các chính sách thù địch bị phản đối rộng rãi trên thế giới và tạo ra bầu không khí nghi ngờ đối với những người bất đồng chính kiến trong nước.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.