Vì sao giáo viên New Zealand phải đóng thêm thuế trong năm tài chính 2025-2026?

Nhiều giáo viên tại New Zealand hiện đang gặp phải tình trạng phải đóng thêm thuế do năm tài chính từ ngày 1/4/2025 đến 31/3/2026 có 27 kỳ trả lương theo chu kỳ hai tuần, trong khi thông thường là 26 kỳ trong một năm tài chính. Bộ Giáo dục đã thanh toán lương cho giáo viên theo 27 kỳ thay vì 26 kỳ như trước, khiến cho hệ thống bảng tính thuế PAYE không phù hợp hoặc chưa được thiết kế để xử lý tình huống này, gây ra khoản thuế phát sinh bất ngờ.

Những khoản thuế này thường không được dự kiến và tạo ra gánh nặng tài chính đối với giáo viên. Trung tâm Thuế Nội địa New Zealand (IRD) có thể tự động xoá các khoản nợ này nếu tổng thu nhập của người đóng thuế dưới 180.000 USD, với mức tối đa cho phép xoá là 420 USD đối với các cá nhân được trả lương theo chu kỳ hai tuần hoặc 250 USD cho chu kỳ trả lương hàng tuần. Tuy nhiên, nếu khoản thuế phát sinh vượt quá mức này, ví dụ 445 USD, người lao động vẫn phải thanh toán toàn bộ số tiền chứ không chỉ phần vượt quá mức giới hạn.

Robyn Walker, đối tác thuế tại Deloitte, cho biết Cơ quan Thuế Nội địa thường sẽ xoá khoản thuế phát sinh nếu thu nhập chủ yếu là từ lương và không có nguồn thu nhập khác bị đánh thuế sai hoặc thiếu chính xác. Tuy nhiên, nếu người đóng thuế đã nhận hỗ trợ “Làm việc cho Gia đình” (Working for Families), đã sử dụng mã thuế đặc biệt không chuẩn, mã thuế bị sai hoặc đã thay đổi việc làm trong năm (không làm việc với cùng một chủ sử dụng lao động trong đủ 12 tháng), thì khoản thuế này sẽ không được xoá tự động.

Với thực tế này, giáo viên không thể làm gì ngoài việc liên hệ với IRD để có thể đề nghị trả khoản thuế này trong thời gian dài nếu cảm thấy khó khăn về tài chính. Đặc biệt, dù khoản thuế này không phải là thuế thêm, chỉ là hoàn thuế chưa đúng kỳ trả lương, nhưng việc nhận được thông báo nợ thuế là điều gây bất ngờ với nhiều người.

Bên cạnh câu chuyện về thuế của giáo viên, chuyên gia Gareth Kiernan từ Infometrics đã phân tích mối liên hệ giữa GDP và mức nợ công của các quốc gia, nhận định New Zealand đứng ở vị trí khá an toàn so với các cường quốc như Mỹ hay Nhật Bản.

Nợ công của các quốc gia thường được so sánh dưới dạng tỷ lệ % GDP để phản ánh khả năng trả nợ tương ứng với quy mô nền kinh tế. Nghĩa là quốc gia có nền kinh tế lớn hơn sẽ có thể chịu được mức nợ lớn hơn. Ông Kiernan lấy ví dụ, các nước như Mỹ, Nhật Bản hay Đức được các thị trường tài chính đánh giá là ổn định, do đó có thể duy trì nợ công cao hơn và hưởng lãi suất vay rẻ hơn so với các nước nhỏ hoặc có rủi ro kinh tế - chính trị cao như Brazil hay Indonesia.

Mức nợ Chính phủ của Mỹ hiện khoảng 124% GDP, trong khi con số tương ứng ở New Zealand là 57%. Tuy nhiên, nếu tính cả nợ tư nhân và nợ hộ gia đình, New Zealand có mức nợ cao so với tỷ lệ GDP, đặc biệt là nợ hộ gia đình tập trung chủ yếu vào thị trường bất động sản, khiến các tổ chức đánh giá tín nhiệm có những quan ngại nhất định.

Người dân New Zealand cũng đang gặp rắc rối trong việc giảm hạn mức thấu chi tại các ngân hàng, đặc biệt với những người thu nhập thấp hoặc vừa bị sa thải. Ví dụ, một khách hàng của ASB cho biết ngân hàng yêu cầu giữ lại số tiền trả nợ trong tài khoản từ 2 đến 7 ngày mới xử lý thanh toán, đồng thời phải trực tiếp đến chi nhánh hoặc gọi tổng đài để thực hiện giao dịch, gây bất tiện khi tài chính eo hẹp.

Chuyên gia Christine Liggins từ DebtFix gợi ý người dùng có thể tìm đến các chuyên gia cố vấn tài chính để hỗ trợ tìm giải pháp phù hợp, ví dụ như chuyển khoản thấu chi sang khoản vay cá nhân với kế hoạch trả góp rõ ràng và lãi suất minh bạch hơn.

Phía ngân hàng ASB cũng cho biết, sau các cải cách theo Đạo luật Cải thiện Quyền Khách hàng về Tín dụng (CCCFA), họ có quy trình nghiêm ngặt nhằm giảm hạn mức thấu chi đồng thời đảm bảo quyền lợi cho khách hàng, đồng thời khuyến khích người dùng liên hệ để được hỗ trợ nếu đang gặp khó khăn tài chính.

Độc giả có thể đăng ký nhận bản tin định kỳ Money with Susan Edmunds để cập nhật các thông tin liên quan đến tiền bạc và kinh tế tại New Zealand.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.