UNESCO Đánh Giá Nhật Bản Chưa Đầy Đủ Trong Việc Giải Quyết Lịch Sử Lao Động Cưỡng Bức Tại Mỏ Vàng Sado

Đánh giá của UNESCO về mỏ vàng Sado và vấn đề lao động cưỡng bức

Tại phiên họp lần thứ 48 của Ủy ban Di sản Thế giới (WHC) diễn ra tại Busan, Hàn Quốc, UNESCO đã nhận định rằng chính quyền Nhật Bản vẫn chưa thực hiện đầy đủ việc giải quyết lịch sử lao động cưỡng bức người Hàn Quốc tại mỏ vàng Sado trên đảo Sado. Đây là một phần trong quá trình đánh giá báo cáo tình trạng bảo tồn (SOC) do Nhật Bản gửi vào tháng 12 năm 2025. Theo đó, Tokyo được yêu cầu nộp báo cáo tiến độ kế tiếp trước ngày 1/12/2027 để xem xét tại kỳ họp thứ 50 của WHC.

Phát biểu tại Bộ Ngoại giao Hàn Quốc, một quan chức cấp cao khẳng định đánh giá này phù hợp với quan điểm lâu dài của Seoul khi cho rằng Nhật Bản dù đã có những cải tiến trong chiến lược trình bày và phát triển cơ sở vật chất, nhưng các biện pháp thực tế vẫn chưa đáp ứng yêu cầu đầy đủ. Việc UNESCO yêu cầu Nhật Bản phối hợp chặt chẽ với phía Hàn Quốc trong việc hoạch định chiến lược giải thích lịch sử được đánh giá là phản ánh vị thế nhất quán của Seoul nhằm giám sát các hành động tiếp theo của Tokyo.

Bối cảnh lịch sử và điều kiện lao động của người Hàn Quốc tại mỏ vàng Sado

Mỏ vàng Sado được UNESCO ghi danh vào danh sách Di sản Thế giới vào tháng 7 năm 2024, dựa trên điều kiện Nhật Bản phải xây dựng chiến lược trình bày toàn diện về lịch sử vận hành mỏ, bao gồm cả thời kỳ Chiến tranh Thế giới thứ hai, trong đó có lao động cưỡng bức của người Hàn Quốc. Đồng thời, Nhật Bản cần tổ chức lễ tưởng niệm thường niên tri ân những người lao động này để nhận được sự ủng hộ của Hàn Quốc với hồ sơ đăng ký.

Theo báo cáo năm 2022 của Trung tâm Sự thật và Công lý Lịch sử Hàn Quốc phối hợp với Mạng lưới Nghiên cứu Lao động Cưỡng bức Nhật Bản, trên 1.500 người Hàn Quốc đã bị ép buộc làm việc với điều kiện khắc nghiệt tại mỏ từ năm 1939 đến cuối Chiến tranh Thế giới thứ hai. Tuy nhiên, điểm chính trong quyết định của UNESCO về di sản chủ yếu tập trung vào kỷ nguyên Edo thế kỷ 17, thời kỳ công nghệ khai thác vàng thủ công phát triển mà chưa được cơ giới hóa sâu rộng.

Phản ứng và hành động của Nhật Bản sau đánh giá

Nhật Bản đã thực hiện một số bước cải thiện, như lắp đặt hơn một chục bảng chỉ dẫn trên đảo Sado để hướng dẫn khách tham quan đến các địa điểm ký túc xá và nhà bếp dùng chung của người lao động Hàn Quốc, cũng như thiết lập phòng trưng bày chuyên đề về công nhân Hàn Quốc tại Bảo tàng Lịch sử Aikawa. Tuy nhiên, các tài liệu chính thức và bảng chỉ dẫn mới không sử dụng thuật ngữ "lao động cưỡng bức" mà chỉ gọi chung là "công nhân từ bán đảo Triều Tiên", điều này bị chỉ trích là làm giảm nhẹ tính ép buộc trong lao động thời chiến.

Hiện tại, các buổi lễ tưởng niệm được tổ chức riêng biệt bởi hai nước, không có sự kết hợp chung do tranh cãi về câu từ chính thức dùng trong mô tả lịch sử. Đây là một trong những điểm gây căng thẳng trong quan hệ hai bên liên quan đến vấn đề mỏ vàng Sado.

Tiến trình và triển vọng tại kỳ họp WHC sắp tới

Theo kế hoạch, báo cáo đánh giá tình trạng bảo tồn mỏ vàng Sado sẽ được thảo luận trong tháng 7 năm 2026 tại Hội nghị WHC lần thứ 48 diễn ra từ ngày 19 đến 29 tại Busan, đánh dấu lần đầu tiên Hàn Quốc đăng cai sự kiện kể từ khi gia nhập Công ước Di sản Thế giới năm 1988. Dù lịch trình thảo luận có thể thay đổi tùy thuộc vào tiến độ các nội dung trước đó, điểm này cho thấy sự chú ý lớn vào việc giám sát tiến độ thực hiện các cam kết của Nhật Bản.

Mặc dù việc gỡ bỏ một di sản khỏi danh sách là rất hiếm và thường chỉ xảy ra trong tình huống di sản bị hư hại nghiêm trọng, các quyết định của ủy ban thường dựa trên sự đồng thuận, trừ trường hợp có đề xuất sửa đổi chính thức. Seoul đã lựa chọn tiếp cận vấn đề dựa trên đánh giá bản dự thảo phản ánh gần đúng quan điểm của mình mà chưa công khai đề xuất chỉnh sửa.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.