Phát hiện mới về kén tằm ở Uzbekistan đẩy lùi lịch sử con đường Tơ lụa

Gần đây, các nhà khoa học Trung Quốc phối hợp cùng Uzbekistan đã công bố phát hiện khảo cổ quan trọng tại địa điểm Sapallitepa bên bờ sông Surkhan ở Uzbekistan, hé lộ rằng kén tằm và cây dâu tằm đã có mặt ở vùng Trung Á cách nay hơn 2.000 năm trước khi con đường Tơ lụa chính thức hình thành. Ba chiếc kén tằm cổ được tìm thấy qua kỹ thuật lọc đất từ lớp trầm tích thời kỳ đồ đồng ước tính niên đại từ năm 1940 đến 1765 TCN, tức khoảng 3.900 năm trước, là những chiếc kén tằm nhà đầu tiên được phát hiện ngoài Trung Quốc tính đến nay.

Kết quả phân tích sơ bộ cho thấy các kén tằm này thuộc loài tằm nhà Bombyx mori, loại tằm được nuôi để lấy tơ. Kích thước và cấu trúc sợi tơ trong các kén này khác biệt so với tằm hoang dã hiện đại và các giống tằm nuôi ngày nay, cho thấy một hệ thống nuôi dưỡng tằm và dâu tằm đã có từ rất sớm.

Song song với các kén tằm, lượng lớn than củi từ cây dâu trắng Morus alba - loại cây chủ yếu dùng để nuôi tằm lấy tơ - cũng được khai quật tại lớp trầm tích này, điều này củng cố giả thuyết rằng người xưa đã xây dựng một hệ thống nuôi tằm dâu phát triển và có tổ chức tại đây khoảng 4.000 năm trước.

Bên cạnh đó, vào những năm 1970, các mảnh vải lụa cũng được tìm thấy tại khu di tích Sapallitepa. Mặc dù hiện vật này chưa được phân tích hiện đại do quy định bảo tồn của Bảo tàng Lịch sử Tashkent, song các hồ sơ lưu trữ cho thấy kỹ thuật dệt và spining của lụa phù hợp với truyền thống dệt lụa của Trung Quốc cổ đại.

Trước đây, khoa học chủ đạo cho rằng kỹ thuật nuôi tằm, kéo sợi và dệt lụa bắt nguồn từ Trung Quốc và lan truyền sang các khu vực khác qua Con đường Tơ lụa từ thế kỷ 2 TCN. Tuy nhiên, phát hiện mới ở Uzbekistan đẩy lùi dấu mốc sớm nhất ghi nhận nghề nuôi tằm và công nghệ dệt lụa lên gần 2.000 năm, đồng thời cho thấy kỹ thuật này đã xuất hiện ở Trung Á trước khi Con đường Tơ lụa đi vào hoạt động chính thức.

Nghiên cứu còn tiết lộ rằng các loại thực vật tại lớp trầm tích như cam quýt và cây bưởi chùm có nguồn gốc liên quan mật thiết đến Nam Á và Đông Nam Á, gợi ý về một tuyến đường lan truyền văn hóa và kỹ thuật có thể đi qua dãy Himalaya, nối liền Trung Á với các nền văn minh như Thung lũng sông Ấn.

Zhou Xinying, nhà nghiên cứu thuộc Viện Tài nguyên Động vật và Tiến hóa Người cổ tại Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, tác giả nghiên cứu, cho biết phát hiện này sẽ làm sáng tỏ quá trình toàn cầu hóa tiền sử ở vùng Á-Âu, đồng thời mở rộng hiểu biết về sự đa dạng trong kỹ thuật sản xuất lụa và các con đường văn hóa truyền bá cổ đại.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.