Cảng Dakar trở thành điểm nóng buôn bán vây cá mập bất hợp pháp tại Tây Phi

Tại vùng biển ngoại vi Tây Phi, nhiều thuyền cá sử dụng phương pháp cắt vây cá mập rồi thả sống xuống nước để chúng chết ngạt và chết đuối. Các vây cá được giữ lại và vận chuyển đến cảng Dakar, một trong những cảng cá bận rộn nhất châu Phi, nhằm xuất khẩu sang châu Á phục vụ ẩm thực và y học truyền thống. Hoạt động cắt vây này theo đánh giá là tàn nhẫn và lãng phí, cũng như không được phép ở nhiều khu vực quản lý khai thác và theo các hiệp định quốc tế.

Báo cáo mới đây của tổ chức phi chính phủ Environmental Justice Foundation (EJF) có trụ sở tại London cho biết, hàng chục tàu cá dài câu đánh bắt cá ngừ, chủ yếu của Trung Quốc và Đài Loan, đã vi phạm quy định bằng cách khai thác vây cá mập trái phép tại khu vực này trong những năm gần đây.

Cắt vây giúp tăng lợi nhuận cho các tàu cá nhưng cũng khuyến khích việc săn bắt cá mập, dù là mục tiêu chính hay cá phụ. Một nghiên cứu công bố trên tạp chí khoa học Nature chỉ ra rằng kể từ năm 1970, tổng số lượng cá mập và cá đuối đã giảm tới 71%. Hoạt động cắt vây không những làm giảm mạnh quần thể cá mập mà còn thường gắn liền với các vi phạm khác trong ngành thủy sản như đánh bắt bất hợp pháp, không báo cáo và không quản lý cùng các vi phạm quyền con người.

Nghiên cứu của EJF tập trung vào các tàu dài câu đánh bắt cá ngừ ở vùng biển Đại Tây Dương do Trung Quốc và Đài Loan khai thác. Qua phỏng vấn 124 ngư dân Indonesia và Philippines từng làm việc trên các tàu này trong giai đoạn 2020-2025, có 71 trong tổng số 130 tàu thuộc hai đội tàu đã ghé cảng Dakar, trong đó 41 tàu đã thực hiện việc cắt vây cá mập. Số lượng tàu này có thể còn cao hơn bởi dữ liệu chỉ ghi nhận những trường hợp được nhắc đến cụ thể.

Một ngư dân Indonesia tên Jamaludin cho biết tàu cá Trung Quốc mà anh từng làm việc đã mang nhiều vây cá mập lên bờ tại Dakar một cách kín đáo, thường chỉ thực hiện khi cảnh sát không có mặt, thậm chí vận chuyển vây cá ban đêm để tránh bị phát hiện. Các ngư dân khác cũng mô tả hoạt động này giống như hành vi trộm cắp.

Senegal là thành viên của Ủy ban quốc tế bảo tồn cá ngừ Đại Tây Dương (ICCAT), tổ chức quản lý hoạt động đánh bắt liên quan đến cá ngừ và các loài tương tự trong Đại Tây Dương. ICCAT cấm việc giữ lại các loài cá mập nhất định và quy định vây cá không được vượt quá 5% tổng trọng lượng cá mập trên tàu để hạn chế cắt vây. Tuy nhiên, việc kiểm tra và thực thi quy định này gặp khó khăn vì quy định khác biệt giữa các vùng đánh bắt, quốc gia và hiệp định. Cán bộ kiểm tra của Senegal, Cheikh Ndiaye, cho biết việc gian lận diễn ra nhiều hơn vào ban đêm khi cảng vắng người và đề xuất tăng cường quan sát quốc tế tại các tàu đánh bắt cá có liên quan.

Cá mập đóng vai trò là loài săn mồi đỉnh cao, có nhiệm vụ điều chỉnh cân bằng sinh thái biển. Giám đốc điều hành EJF Steve Trent nhấn mạnh sự quan trọng của cá mập đối với tính toàn vẹn sinh học của đại dương. Danh sách Đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) cho thấy 70% loài cá mập sống ở vùng biển sâu có nguy cơ tuyệt chủng cao.

Ước tính hàng năm có khoảng 80-101 triệu con cá mập bị giết do hoạt động đánh bắt. Các tàu dài câu cá ngừ sử dụng dây câu kéo dài hàng km, khiến chúng thu bắt không chỉ cá ngừ mà còn nhiều cá mập. Tổ chức Greenpeace ghi nhận vào tháng 3 năm nay tại Tây Phi một tàu cá dài câu bắt được 8 con cá mập trong 12 giờ, tàu khác bắt đến 32 con cá mập trong 11 giờ, có dấu hiệu cắt vây. Những tàu này mang quốc tịch Tây Ban Nha và Trung Quốc.

Chuyên gia Iris Ziegler từ tổ chức bảo tồn môi trường biển DSM đề xuất một chính sách toàn cầu buộc các tàu đánh bắt phải đưa cá mập lên bờ với vây còn gắn liền thân thể. Điều này sẽ ngăn chặn tận gốc vấn đề cắt vây một cách tàn nhẫn và lãng phí, đồng thời giúp cơ quan chức năng dễ dàng kiểm tra và giảm số lượng cá mập bị thải bỏ. Cô cảnh báo, "nếu mất cá mập, chúng ta cũng sẽ mất đại dương."

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.