Louis Pasteur thử nghiệm vaccine phòng bệnh than vào năm 1881 tại Pouilly-le-Fort

Những điểm chính

• Năm 1881, Louis Pasteur thử nghiệm vaccine phòng bệnh than công khai tại trang trại Pouilly-le-Fort.

• Thử nghiệm có sự tham gia và giám sát của Hippolyte Rossignol, người hoài nghi thuyết vi trùng.

• Kết quả thử nghiệm cho thấy vật nuôi được tiêm vaccine đều sống sót sau khi phơi nhiễm mầm bệnh than.

• Đến năm 1894, khoảng 3,4 triệu vật nuôi tại Pháp được tiêm vaccine, số ca tử vong do bệnh than giảm mạnh.

• Vaccine sử dụng trong thử nghiệm thực chất là vaccine bất hoạt hóa học, không phải loại sống giảm độc lực như công chúng nghĩ.

Thử nghiệm vaccine bệnh than năm 1881 tại gần Paris

Tháng 5/1881, tại trang trại Pouilly-le-Fort gần Paris, nhà khoa học Louis Pasteur cùng các cộng sự đã tiến hành thử nghiệm công khai vaccine phòng bệnh than. Sự kiện thu hút sự chú ý của người nông dân, bác sĩ thú y, bác sĩ quân y, chính trị gia và giới báo chí, tạo nên một trong những bước đột phá quan trọng trong lịch sử vaccine. Dù trước đó đã có bước tiến với vaccine đậu mùa do Edward Jenner phát triển gần một thế kỷ, ý tưởng phát triển vaccine chủ động trong phòng thí nghiệm vẫn còn rất mới mẻ và gây nhiều nghi ngại.

Pasteur tin tưởng vào phương pháp giảm độc lực mầm bệnh, tức là làm suy yếu vi khuẩn đến mức không gây bệnh nhưng vẫn kích thích cơ thể tạo miễn dịch. Trước đó, ông và nhóm nghiên cứu đã từng thành công khi áp dụng cách này với vi khuẩn gây tả gà. Tuy nhiên, đối với bệnh than, vốn là căn bệnh nguy hiểm gây thiệt hại lớn cho ngành nông nghiệp châu Âu, việc tạo vaccine còn phức tạp hơn nhiều.

Bối cảnh và phương pháp thử nghiệm

Trong phòng thí nghiệm, Pasteur cùng nhà nghiên cứu Charles Chamberland và Emile Roux đã phát triển vaccine bằng cách giảm độc lực vi khuẩn bệnh than thông qua tiếp xúc với nhiệt độ và oxy. Mục tiêu là bảo vệ các loài gia súc như cừu, dê, bò, và ngựa khỏi căn bệnh ám ảnh người chăn nuôi lúc bấy giờ.

Điều đặc biệt của thử nghiệm là sự tham gia của Hippolyte Rossignol, bác sĩ thú y và chủ trang trại Pouilly-le-Fort, người nghi ngờ thuyết vi trùng và phương pháp của Pasteur. Ông cung cấp địa điểm và chọn ra 70 con vật chưa từng tiếp xúc với bệnh than để thử nghiệm. Kế hoạch đã được Hội Nông nghiệp Melun phê duyệt, theo đó một nhóm vật nuôi được tiêm vaccine, nhóm còn lại không, rồi cả hai sẽ cùng được phơi nhiễm với mầm bệnh để đánh giá hiệu quả.

Diễn biến và kết quả của thử nghiệm

Ngày 5/5/1881, thử nghiệm được bắt đầu với sự chứng kiến của hàng trăm người. Pasteur giải thích đơn giản rằng nếu vaccine hiệu quả, các con vật tiêm sẽ sống sót; nếu không, chúng sẽ chết tương tự nhóm không được bảo vệ.

Sau hai liều tiêm vaccine, đến cuối tháng Năm, cả hai nhóm vật nuôi được phơi nhiễm với vi khuẩn bệnh than. Hippolyte Rossignol theo dõi sát sao diễn biến sức khỏe đàn vật. Đến ngày 2/6/1881, kết quả cho thấy tất cả những con vật đã tiêm vaccine đều khỏe mạnh, còn các con không tiêm hầu hết chết, chỉ có bò không tiêm vẫn sống nhưng xuất hiện khối sưng lớn.

Thành công này nhanh chóng được truyền thông Pháp lan rộng, rồi lan sang các nước châu Âu và Bắc Mỹ trong những tháng tiếp theo. Sự kiện đánh dấu bước tiến lớn trong việc ứng dụng vaccine làm công cụ phòng chống bệnh truyền nhiễm ở vật nuôi.

Tác động và ý nghĩa của thử nghiệm

Mặc dù không tuân thủ các quy trình kiểm định chặt chẽ như hiện nay, thử nghiệm của Pasteur đã làm thay đổi thực trạng nông nghiệp Pháp. Trong vài tuần sau đó, hàng chục nghìn con gia súc đã được tiêm vaccine. Đến năm 1894, khoảng 3,4 triệu vật nuôi trên khắp Pháp đã được vaccine bảo vệ, giúp giảm thiểu đáng kể số ca tử vong do bệnh than.

Tuy nhiên, ghi chép cá nhân của Pasteur công bố trong thập niên 1970 tiết lộ rằng vaccine sử dụng không phải dạng sống giảm độc lực như công chúng nghĩ mà là vaccine bất hoạt bằng hóa chất, dựa trên phát minh của nhà khoa học Jean-Joseph Henri Toussaint. Pasteur và nhóm của ông đã cải tiến công thức này nhưng không công khai phương pháp bất hoạt trong thời gian lâu.

Điều này là minh chứng rằng khoa học không chỉ cần kết quả thành công mà còn đòi hỏi sự minh bạch trong quy trình nghiên cứu và trình bày. Thử nghiệm tại Pouilly-le-Fort là bài học quan trọng về sức mạnh của sự công khai và sự giới hạn nếu thiếu minh bạch, đồng thời khẳng định vaccine là công cụ hiệu quả trong phòng chống dịch bệnh.

Câu hỏi thường gặp

Louis Pasteur thử nghiệm vaccine phòng bệnh than ở đâu và khi nào?

Năm 1881 tại trang trại Pouilly-le-Fort gần Paris.

Ai đã tham gia giám sát trực tiếp thử nghiệm vaccine này?

Hippolyte Rossignol, bác sĩ thú y đồng thời là chủ trang trại, người nghi ngờ thuyết vi trùng.

Kết quả thử nghiệm vaccine bệnh than của Pasteur ra sao?

Tất cả vật nuôi được tiêm vaccine đều sống sót sau khi tiếp xúc với mầm bệnh, còn nhóm không tiêm phần lớn chết.

Vaccine bệnh than sử dụng trong thử nghiệm của Pasteur có đặc điểm gì?

Đây là vaccine bất hoạt bằng hóa chất, dựa trên sáng tạo của Jean-Joseph Henri Toussaint, không phải vaccine sống giảm độc lực.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.