Bộ trưởng Tài chính Phần Lan đề xuất bỏ tự động tăng chỉ số an sinh xã hội, gây tranh cãi về tác động đến nghèo đói

Bộ trưởng Tài chính Phần Lan, bà Riikka Purra thuộc đảng Perussuomalaiset, mới đây chia sẻ với báo Helsingin Sanomat về ý định từ bỏ cơ chế tự động tăng chỉ số (indeksikorotus) áp dụng cho các khoản chi tiêu công, trong đó có các trợ cấp an sinh xã hội. Theo bà Purra, việc này có thể giúp chính phủ tiết kiệm từ 5 đến 6 tỷ euro trong dài hạn, bằng cách không cho các khoản chi tăng theo tốc độ lạm phát tự động nữa.

Eva Ojala, cố vấn chính phủ thuộc Bộ Y tế và Phúc lợi Xã hội (STM), từng tham gia chuẩn bị việc đình chỉ tăng chỉ số tạm thời tại đầu nhiệm kỳ chính phủ năm 2023, đã cảnh báo rằng nếu thực hiện đề xuất này, số người có thu nhập thấp ở Phần Lan sẽ tăng lên. Bà nhận định đây là điều không thể tránh khỏi và sẽ làm gia tăng nghèo đói trong xã hội. Ojala cũng nhấn mạnh, các khoản trợ cấp liên quan đến an sinh xã hội như lương hưu, trợ cấp người khuyết tật, hỗ trợ chăm sóc y tế và các hỗ trợ khác có mức tăng đều được liên kết với các chỉ số lạm phát.

Hiện tại, hầu hết các khoản chi tiêu của nhà nước Phần Lan, khoảng hai phần ba, được điều chỉnh tự động theo các chỉ số nhất định để bù đắp lạm phát, theo quy định pháp luật hoặc hợp đồng. Các khoản này bao gồm lương hưu, phân bổ ngân sách cho các khu vực và địa phương, tài trợ giáo dục, một phần chi tiêu quốc phòng và các trợ cấp an sinh xã hội.

Trong số các trợ cấp an sinh xã hội do Cơ quan An sinh Xã hội Phần Lan (Kela) chi trả, có nhiều khoản được liên kết với chỉ số lạm phát quốc dân gồm lương hưu cơ bản, lương hưu tối thiểu, trợ cấp gia đình, phụ cấp cựu chiến binh, trợ cấp người khuyết tật, trợ cấp bổ sung thu nhập và chi phí thuốc men.

Bên cạnh đó, một số khoản trợ cấp như trợ cấp thất nghiệp chung, hỗ trợ chăm sóc trẻ em, trợ cấp học tập và trợ cấp bệnh tật hiện đang bị đình chỉ tăng chỉ số trong vài năm gần đây. Mức trợ cấp nhà ở cũng không được điều chỉnh theo chỉ số lạm phát.

Bộ trưởng Purra không đưa ra chi tiết cụ thể về các khoản chi nào sẽ bị loại khỏi cơ chế tự động tăng chỉ số và trong thời gian bao lâu. Tuy nhiên, bà nhận định toàn bộ các khoản chi tiêu cần được xem xét lại để tối ưu chi tiêu nhà nước và tiết kiệm từ 5 đến 6 tỷ euro.

Trong khi đó, chuyên gia Eva Ojala cho biết việc đình chỉ tăng chỉ số đối với trợ cấp an sinh xã hội riêng lẻ có thể tiết kiệm khoảng 100 triệu euro mỗi năm, tương đương dưới 500 triệu euro trong bốn năm của nhiệm kỳ chính phủ. Con số này phụ thuộc vào tỷ lệ tăng chỉ số trong khoảng 1% mỗi năm và chưa tính đến ảnh hưởng về thu thuế.

Ojala nhấn mạnh rằng nếu trợ cấp giảm, thu nhập từ thuế trên các khoản trợ cấp này cũng sẽ giảm, từ đó làm giảm tổng số tiền tiết kiệm thực tế cho ngân sách nhà nước.

Chuyên gia Bộ Y tế Eva Ojala bày tỏ lo ngại về việc làm thế nào để thực hiện đề xuất này trên thực tế. Hiện tại các chính trị gia mới chỉ đưa ra ý tưởng tổng quát mà chưa có kế hoạch rõ ràng về phạm vi áp dụng và thời hạn của việc từ bỏ tăng chỉ số tự động, hoặc việc loại bỏ hoàn toàn tính liên kết chỉ số trong luật trợ cấp.

Tại thời điểm giữ nguyên việc đình chỉ tăng chỉ số hiện nay, chính phủ vẫn loại trừ một số trợ cấp quan trọng như lương hưu cơ bản, trợ cấp người khuyết tật và trợ cấp bổ sung thu nhập khỏi danh sách bị ảnh hưởng.

Có sự so sánh với Thụy Điển, nơi mà phần lớn các chi tiêu của chính phủ không còn tự động điều chỉnh theo chỉ số lạm phát, song các trợ cấp cơ bản như lương hưu tối thiểu, các hỗ trợ cho người già và người khuyết tật vẫn được liên kết với chỉ số cơ bản theo quy định hằng năm.

Cuối cùng, bà Ojala cho biết Phần Lan hoàn toàn có thể xây dựng hệ thống tương tự hoặc một hệ thống riêng, nhưng điều này cần phải có phân tích tác động kỹ lưỡng và đánh giá tính hợp hiến.

Bộ trưởng Purra không phải là người đầu tiên đề xuất loại bỏ sự tự động trong tăng chỉ số. Ý tưởng tương tự từng được Thủ tướng Petteri Orpo và đại diện kinh tế của đảng SDP Joona Räsänen đề cập gần đây.

Những tranh luận xung quanh việc này cho thấy sự cân bằng khó khăn giữa mục tiêu tiết kiệm ngân sách nhà nước và bảo đảm thu nhập ổn định, chống nghèo đói cho nhóm dân cư dễ bị tổn thương.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.