Nhật Bản khảo sát tuyến biển Đông Nam Á để tránh rủi ro địa chính trị

Trước các bất ổn gia tăng tại eo biển Hormuz và biển Đông, Nhật Bản đang xúc tiến kế hoạch phát triển các bản đồ biển chi tiết cho năm tuyến đường vận tải ít được sử dụng tại Đông Nam Á. Bộ Ngoại giao Nhật cho biết dự án sẽ phối hợp với Indonesia và Philippines nhằm khảo sát và lập bản đồ cho các eo biển nằm trong vùng lãnh hải của họ, đồng thời trang bị dữ liệu mới nhất về độ sâu, mối nguy hiểm và trang thiết bị dẫn đường để các tàu thương mại có thể lựa chọn luồng đi thay thế an toàn hơn.

Biện pháp này được xem là chiến lược phòng vệ giúp Nhật Bản giảm thiểu rủi ro gián đoạn nguồn cung do căng thẳng địa chính trị trong khu vực, nhất là khi tuyến vận tải chính qua eo biển Malacca và Hormuz đang chịu ảnh hưởng. Các tuyến đường mới không chỉ tăng tính linh hoạt cho vận tải mà còn bảo đảm an toàn cho hàng hóa quan trọng như năng lượng, thiết bị điện tử – những mặt hàng xuất nhập khẩu chủ lực của Nhật.

Theo Bộ Ngoại giao Nhật, tới 90% dầu thô nhập khẩu của nước này đến từ các quốc gia Vùng vịnh, vận chuyển chủ yếu qua eo biển Hormuz. Ngoài dầu mỏ, khu vực cũng cung cấp khí tự nhiên và phân bón thiết yếu cho nền kinh tế Nhật Bản. Kể từ khi Mỹ tiến hành các cuộc tấn công vào Iran hồi tháng 3, Nhật đã nhanh chóng tìm kiếm nguồn năng lượng thay thế và bắt đầu thiết lập các chuỗi cung ứng mới với các khu vực như Mỹ, Mỹ Latinh, Trung Á và châu Phi.

Chính phủ Nhật dự kiến sẽ tài trợ khoảng 2 tỷ yên (tương đương 12,3 triệu USD) cho dự án này thông qua chương trình viện trợ phát triển chính thức, hỗ trợ Indonesia, Philippines và Đông Timor trong việc khảo sát, lập bản đồ chi tiết cũng như lắp đặt thiết bị dẫn đường.

Năm tuyến được chọn để khảo sát gồm eo Maluku và Ombai ở phía đông Indonesia, eo Sunda phía tây Indonesia, cùng eo Surigao và Balabac thuộc lãnh hải Philippines. Nếu thành công, các tàu thương mại có thể tránh đi qua Biển Đông mà đi giữa các đảo của Indonesia và Philippines trước khi hướng lên phương bắc tới Nhật Bản.

Công tác của dự án dự kiến bao gồm khảo sát địa chất hải dương, nghiên cứu đáy biển và thiết lập các hệ thống dẫn đường biển nhằm tăng cường an toàn hàng hải. Các bản đồ cuối cùng sẽ được Nhật Bản cung cấp cho các quốc gia có liên quan nhằm tăng cường sự phối hợp trong khu vực.

Nhà phân tích Joseph Kristanto tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam (Singapore) nhận định các tuyến vận tải biển rất quan trọng với Nhật Bản trong việc bảo đảm xuất nhập khẩu hàng hóa, nhất là năng lượng, vật liệu thô và thực phẩm. Việc bị chặn trong thời gian kéo dài sẽ không chỉ gây trì hoãn giao hàng mà còn đẩy giá năng lượng lên cao, làm gián đoạn sản xuất công nghiệp, tăng chi phí nguyên liệu và gây tổn hại nghiêm trọng cho nền kinh tế quốc gia.

Theo Kristanto, trong trường hợp xảy ra xung đột lớn, mối nguy hiểm có thể lan rộng ra các vùng nước xung quanh Đài Loan, làm suy yếu thêm an toàn hàng hải trong khu vực. Ngoài các tuyến đã được khảo sát, Nhật Bản có thể cân nhắc thêm các tuyến qua eo Lombok, eo Makassar hoặc đi vòng qua Thái Bình Dương từ Bắc và Nam Mỹ, mặc dù các phương án này thường tốn kém hơn nhưng có thể giảm thiểu rủi ro địa chính trị liên quan đến Biển Đông và Ấn Độ Dương.

Dù mở rộng đa dạng tuyến đường, chuyên gia cảnh báo Nhật vẫn phải đối mặt với nguy cơ trong trường hợp xung đột leo thang khi hải quân Trung Quốc mở rộng tầm hoạt động ra ngoài chuỗi đảo thứ nhất và tăng cường hiện diện sâu trong vùng Tây Thái Bình Dương. Các tàu vận tải đến Nhật cuối cùng vẫn phải đi qua các vùng biển gần Biển Hoa Đông và eo Đài Loan, nơi có thể trở thành điểm xung đột có tính tranh chấp cao.

Điều này cho thấy mặc dù đa dạng hóa nguồn cung và đường vận chuyển có thể giảm thiểu rủi ro trong một số khía cạnh, nhưng sự phụ thuộc vào việc vận tải phải đi qua vùng Tây Thái Bình Dương vẫn là điểm yếu chiến lược khó tránh khỏi đối với Nhật Bản trong việc bảo đảm chuỗi cung ứng cho nền kinh tế.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.