Yásnaya: Hành Trình Bảo Tồn Văn Hóa Mixe và Ngôn Ngữ Ayuujk Ở Mexico

Yásnaya là một người trẻ có ý chí kiên định trong việc học tập và phát triển, xuất thân từ cộng đồng Mixe, một nhóm dân bản địa tại Mexico. Cộng đồng này tổ chức cuộc sống theo mô hình comunalismo, tức là quản trị xã hội dựa trên quyền sở hữu và hoạt động cộng đồng hơn là qua các thể chế nhà nước truyền thống. Họ cũng dựa vào các hình thức giải mã giấc mơ do các thầy cúng để định hướng cuộc sống.

Mixe từng được gọi theo tên do người chinh phục nói tiếng Tây Ban Nha đặt. Tiếng mẹ đẻ của họ là ngôn ngữ ayuujk, còn gọi là ngôn ngữ của rừng rậm, có niên đại từ 4.000 đến 5.000 năm. Hiện ngôn ngữ này có khoảng 130.000 người sử dụng, tuy nhiên con số đang giảm dần, có nguy cơ biến mất trong một thế hệ.

Yásnaya tâm sự bà đau lòng vì sự suy giảm của ayuujk và đang cố gắng thúc đẩy việc bảo vệ, giữ gìn giá trị văn hóa của ngôn ngữ này, cùng với 365 hệ thống ngôn ngữ khác ở Mỹ Latinh được gọi là comunalectos, tức ngôn ngữ địa phương của từng cộng đồng nông thôn.

Theo Yásnaya, chính sách ngôn ngữ của Mexico đã từng bắt buộc sử dụng tiếng Tây Ban Nha độc quyền, được thực thi từ sau khi độc lập với Tây Ban Nha vào năm 1821. Ở các trường học, trẻ em nếu nói tiếng mẹ đẻ như ayuujk có thể bị phạt thậm chí đánh đập.