Bản dịch 'Odyssey' của Nolan bị nữ dịch giả chỉ trích vì quá 'woke' và xa rời nguyên tác

Bộ phim "Odyssey" của đạo diễn nổi tiếng Christopher Nolan đã thu hút lượng lớn khán giả trên toàn thế giới. Tuy nhiên, bên cạnh sự thành công thương mại, tác phẩm này cũng vấp phải nhiều ý kiến trái chiều từ giới phê bình và cộng đồng yêu thích văn học cổ điển. Các nhà phê bình cho rằng bản phim đã làm biến dạng thần thoại Hy Lạp bằng những cách tiếp cận hiện đại không phù hợp.

Nổi bật trong các phản ứng là quan điểm của nữ dịch giả Emily Wilson, người chuyển ngữ bản tiếng Anh của "Odyssey" được Nolan sử dụng làm tham khảo. Wilson trở thành mục tiêu chỉ trích trước khi phim ra mắt vì phong cách dịch và thái độ cá nhân được cho là quá "woke" - thuật ngữ dùng để mô tả những tư tưởng nhấn mạnh tính nhạy cảm xã hội, đa dạng và bình đẳng, thường bị phản đối bởi nhóm bảo thủ.

Emily Wilson đã dịch câu mở đầu nổi tiếng của tác phẩm Homer như sau: "Tell me about a complicated man./ Muse, tell me how he wandered and was lost/ when he had wrecked the holy town of Troy" (Kể cho tôi nghe về một người đàn ông phức tạp./ Muses ơi, chỉ cách anh ta lang thang và lạc lối/ khi đã phá hủy thành Troy linh thiêng). Từ "complicated" (phức tạp) vốn gây tranh cãi bởi nó mang hơi hướng tâm lý hiện đại, trái ngược với từ gốc Hy Lạp "polytropos" mang nghĩa "nhiều mưu mẹo", "rất khéo léo" hoặc "nhiều vòng xoay".

Việc dịch như vậy khiến nhiều người cho rằng Nolan muốn biến Odysseus thành một nhân vật mang tâm trạng hiện đại, có những vấn đề về tâm lý và cảm xúc, thay vì thể hiện như một anh hùng chiến tranh truyền thống. Sự thay đổi này đi ngược lại với niềm tin của các nhóm bảo thủ, vốn coi các tác phẩm cổ điển Hy Lạp là biểu tượng của bản sắc và truyền thống.

Trái với dự đoán, chính Emily Wilson sau khi xem phim đã công khai chỉ trích Nolan vì cách chuyển thể quá tập trung vào cảm xúc hiện đại và thiếu chiều sâu với nguyên tác. Wilson nhận xét rằng phim trình bày Odysseus như một người gặp khó khăn trong việc vượt qua cảm giác tội lỗi về những gì anh đã gây ra trong chiến tranh, thậm chí cần đến thuốc men để đối phó. Điều này khiến nhân vật mất đi sự hào hùng, một điểm nhấn quan trọng của sử thi Hy Lạp.

Cô cũng bày tỏ sự thất vọng khi một số nhân vật như Zeus và Poseidon không xuất hiện trong phim, thay vào đó là Athena do Zendaya đóng. Mối quan hệ giữa Odysseus và Penelope cũng được làm yếu đi đến mức khiến khán giả khó có thể tin tưởng vào câu chuyện tình yêu của họ. Đặc biệt, những cảnh với chú chó Argos bị cho là nhấn mạnh vào sự cảm động quá mức, phục vụ cho yếu tố cảm xúc hiện đại hơn là nội dung vốn có.

Tương tự, nhà dịch thuật Daniel Mendelsohn cũng lên tiếng phản đối việc Nolan biến Odysseus thành một nhân vật u ám, đầy đau khổ như các nhân vật quen thuộc trong các phim trước của ông như "Memento" hay "Oppenheimer". Tác phẩm bị cho là thiếu hài hước, sự khôn ngoan, tinh ranh đặc trưng của nhân vật trong sử thi.

Phản ứng này phản ánh một xu hướng rộng lớn hơn trong văn hóa hiện đại, khi các anh hùng không còn được diễn giải là những hình mẫu dũng mãnh, quyết đoán mà thay vào đó là những cá nhân phức tạp, đầy giằng xé nội tâm và cảm xúc. Một số người cho rằng điều này xuất phát từ sự thay đổi trong nhận thức xã hội cũng như từ tâm trạng chung của thế hệ hiện nay.

Eduard von Habsburg, cựu đại sứ Hungary tại Vatican, từng đặt câu hỏi liệu điện ảnh hiện đại có quy định rằng các anh hùng phải là những người già nua, đầy hoài nghi và mang đầy vết thương nội tâm hay không. Nhiều ý kiến cho rằng điều này thể hiện sự mất mát hình mẫu anh hùng truyền thống trong văn hóa đại chúng ngày nay.

Cuộc tranh luận về phiên bản "Odyssey" của Nolan không chỉ là vấn đề dịch thuật hay điện ảnh mà còn liên quan đến cách chúng ta tiếp nhận và tái tạo những giá trị văn hóa truyền thống trong thời đại hiện đại.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.