Phát hiện thú vị tại khu mộ Muroma ở Nga làm sáng tỏ phong tục cổ đại

Tại vùng Vachsko của tỉnh Nizhny Novgorod, Nga, các nhà khảo cổ học đang tiến hành khai quật tại một khu nghĩa trang thời kỳ đầu Trung Cổ thuộc bộ tộc Finno-Ugric Muroma. Đây là kết quả hợp tác giữa Bảo tàng Di tích Nizhny Novgorod và Viện Khảo cổ Học Viện Hàn Lâm Khoa Học Nga (RAN). Công tác khảo cứu hiện tập trung chủ yếu vào khu vực có thể là điểm khởi đầu của một khu phức hợp cổ đại, với các ngôi mộ niên đại thế kỷ VII và đầu thế kỷ VIII, thậm chí có thể có cả những di tích có từ thời kỳ xa hơn.

Trước đây, đoàn khảo cổ cũng đã khai quật các ngôi mộ có niên đại từ thế kỷ VI đến VII, đem lại cái nhìn sâu sắc về truyền thống mai táng của bộ tộc này.

Một trong những khám phá đáng chú ý mùa khảo cổ năm nay là phát hiện một ngôi mộ nữ có thắt lưng đặc trưng của nam giới. Thắt lưng được đặt quanh vùng thắt lưng của bộ xương nữ, nhưng không có khoá cài, chỉ có móc khoá thắt lưng và dây được bung ra. Đây là điều gây ra nhiều đồn đoán và khó hiểu về ý nghĩa biểu tượng của việc đặt thắt lưng nam trong mộ nữ.

Bà Olga Zelentsova, nhà nghiên cứu cao cấp tại Viện Khảo cổ Học RAN, cho biết: "Chúng tôi đã mất nhiều thời gian để làm sạch ngôi mộ và tìm hiểu hiện vật này, nhưng không thấy khoá cài. Việc một thắt lưng nam xuất hiện trong mộ nữ và lại trong trạng thái mở ra vẫn là bí ẩn."

Theo Olga Zelentsova, những phát hiện tương tự rất hiếm gặp. Ở các khu vực mộ của người Mordvin, thắt lưng nam đôi khi xuất hiện trong mộ nữ nhưng luôn được đặt cạnh thi thể thay vì chặt chẽ trên người. Đối với các dân tộc Finno-Ugric vùng Volga, truyền thống lại có chiều hướng ngược lại, khi các ngôi mộ nam có thể chứa trang sức nữ.

Trong khu vực khảo cổ, 2 ngôi mộ nam có chứa những dây buộc đầu nữ, có thể do vợ cắt tóc và đặt vào quan tài như một vật lưu giữ kỷ niệm hoặc biểu tượng. Trái lại, ngôi mộ nữ có thắt lưng nam lại chưa rõ mục đích sử dụng cụ thể, có thể thắt lưng được đặt cạnh hoặc thắt trên người chủ mộ, tuy nhiên lý do vì sao nó không được đóng khoá vẫn chưa được làm sáng tỏ.

Những phát hiện khác cũng rất quan trọng cho việc xác định tuổi của khu mộ. Một chiếc khoá dây đặc trưng gọi là "su-lu-ga-ma" là minh chứng cho thế kỷ VI. Các vật thể như 2 chiếc trâm chữ thập và một hạt mã não cũng cùng thời gian này.

Nhà nghiên cứu Zelentsova chia sẻ: "Những hiện vật này khiến chúng tôi hy vọng có thể đưa khu mộ trở về thời kỳ xa hơn, mặc dù vẫn cần thận trọng bởi các vật phẩm có thể được truyền lại qua nhiều thế hệ rồi mới được chôn cùng với người chết."

Một ngôi mộ nữ khám phá trong giai đoạn cuối thế kỷ VII đầu thế kỷ VIII được bảo tồn khá nguyên vẹn, giúp các nhà khảo cổ gần như phục dựng chi tiết thiết kế trang phục Muroma cổ. Bà Anastasia Shvetsova, trưởng bộ phận khảo cổ của Bảo tàng Di sản Nizhny Novgorod, cho biết dấu tích oxit màu xanh lá cây trong đất cho thấy đường viền của chiếc váy thêu ngọc trai nhỏ.

Phần tóc đầu được bảo tồn gồm các dải tóc hình vòng cung, có thể là khung đỡ cho khăn đầu hoặc là phần trang trí bên ngoài. Theo bà Anastasia, nhiều khả năng đây là phần trang trí ngoài cùng, được đan chéo thành bộ đôi trên đỉnh đầu và có thể đan tóc quanh các vòng xoắn, tương tự như cách buộc tóc thành bím tóc hiện nay.

Phần tóc và trang sức đầu được buộc với nhau bằng dây da buộc chặt và được trang trí bằng vòng xoắn bằng đồng. Tất cả tạo thành hình vòng hào quang trên đỉnh đầu người chết.

Bên cạnh đó, ngôi mộ còn chứa nhiều trang sức như vòng cổ lớn, nhẫn tai, vòng tay và bộ trang sức đeo vai phức tạp gắn các món trang trí bằng hình con ngựa, tượng trưng cho tín ngưỡng và văn hóa đặc trưng của bộ tộc Muroma.

Đặc biệt nhất là chiếc huy hiệu ngực lớn kèm theo một chiếc "cánh cửa" nhỏ mà các nhà khảo cổ tin rằng có ý nghĩa nghi lễ. "Chiếc cửa có thể tượng trưng cho sự chuyển giao linh hồn rời khỏi thân xác để đi sang thế giới bên kia," bà Anastasia Shvetsova giải thích.

Theo kết quả khai quật năm nay, khu mộ đã phát hiện 42 ngôi mộ, trong đó 15 ngôi mộ đã được nghiên cứu kỹ lưỡng, còn 11 ngôi mộ khác đang trong quá trình khai quật.

Bộ tộc Muroma, một nhóm dân Finno-Ugric từng sinh sống ở đồng bằng sông Oka, đã dần biến mất vào thế kỷ XII do quá trình đồng hóa văn hóa với người Slav Đông. Các phát hiện khảo cổ với những đồ trang sức độc đáo, mộ chôn cùng ngựa và cách bố trí mộ phần đặc biệt giúp tái hiện đời sống, tín ngưỡng của Muroma xưa và được bảo tồn trong các địa danh vùng này thông qua các tên gọi địa phương.

Việc nghiên cứu khu mộ Muroma không chỉ góp phần làm sáng tỏ lịch sử của bộ tộc Finno-Ugric mà còn giúp hiểu rõ hơn về quá trình hình thành văn hóa đa dạng của vùng miền Đông Âu thời Trung Cổ.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.