Unesco cảnh báo tác hại nghiêm trọng từ việc sử dụng màn hình quá mức đối với học sinh

Ngày 23/7/2026, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (Unesco) đã công bố các báo cáo cảnh báo về tác động tiêu cực của việc sử dụng màn hình điện tử quá mức đối với học sinh. Ảnh hưởng này bao gồm sự suy giảm kỹ năng nhận thức như khả năng đọc hiểu, thiếu tập trung kéo dài và việc phân mảnh trong quá trình tiếp thu kiến thức.

Từ những thiết bị truyền thống như radio tới các nền tảng và ứng dụng số tích hợp trí tuệ nhân tạo (IA), công nghệ đã xuất hiện trong môi trường lớp học nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, chỉ trong hai thập niên gần đây khi thiết bị màn hình được phổ biến rộng rãi, các bằng chứng về ảnh hưởng này mới được tổng hợp rõ ràng.

Báo cáo mang tên “Technology in Education: Whose Terms?” của Unesco chỉ ra rằng tiến bộ công nghệ diễn ra nhanh hơn khả năng đánh giá tác động của chúng. Trung bình, công nghệ giáo dục thay đổi mỗi 36 tháng, điều này khiến các nghiên cứu và phân tích chưa bắt kịp tốc độ phát triển thực tế.

Đáng chú ý, phần lớn các đánh giá tác động của công nghệ thông tin và truyền thông (TIC) trong giáo dục được thực hiện tại các quốc gia có nền kinh tế phát triển. Đồng thời, nhiều nghiên cứu về hiệu quả công nghệ do các công ty bán sản phẩm tài trợ, như tập đoàn Pearson, nhằm phản bác các báo cáo độc lập cho thấy hiệu quả thấp hoặc không rõ ràng của các sản phẩm này.

Kể từ năm 2024, từ điển Oxford đã đưa vào hai thuật ngữ phản ánh thực trạng tiêu cực trong thói quen sử dụng mạng xã hội là "doomscrolling" (tiêu thụ nội dung tiêu cực một cách ép buộc) và "brain-rot" (mệt mỏi tinh thần do tiêu thụ quá mức nội dung nhẹ nhàng và kém chất lượng). Những thuật ngữ này cho thấy mức độ phổ biến và ảnh hưởng của các thuật toán thúc đẩy lối dùng mạng xã hội không lành mạnh.

Unesco nhấn mạnh trách nhiệm của các chính phủ trong việc đảm bảo quyền truy cập công nghệ thông tin và truyền thông (TIC) an toàn, có kiểm soát và công bằng cho học sinh, cảnh báo về hệ quả nếu không có sự định hướng này sẽ ảnh hưởng xấu đến trẻ em.

Dữ liệu từ nền tảng Profiles Enhancing Education Reviews (PEER) cho biết tính đến cuối năm 2024, chỉ có 28 hệ thống giáo dục tại khu vực Mỹ Latinh và Caribe áp dụng các quy định quản lý việc sử dụng điện thoại thông minh trong trường học. Mexico là một trong số đó với 16 tiểu bang ban hành các quy định hạn chế nghiêm ngặt.

Unesco cũng cho biết một phân tích mới đây cho thấy 89% trong số 163 sản phẩm công nghệ giáo dục được sử dụng phổ biến trong thời kỳ đại dịch có khả năng khảo sát trẻ em, làm dấy lên nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư và ảnh hưởng đến môi trường số an toàn của các em.

Qua đó, tổ chức này kêu gọi tăng cường giám sát, quản lý các sản phẩm công nghệ giáo dục và thúc đẩy giáo dục số nhằm bảo vệ quyền lợi học sinh trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng và phức tạp hiện nay.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.