Vững vàng chống lũ theo kiểu hải ly trong khi hạn nước nghiêm trọng tại Anh

Những tháng gần đây, khu vực Đông Anglia, miền Đông nước Anh, đứng trước tình trạng hạn hán nghiêm trọng nhất cả nước, khiến chính quyền phải ban hành lệnh cấm sử dụng vòi nước để tiết kiệm nguồn nước sinh hoạt. Cảnh tượng đặc trưng của mùa thu hiện hữu khi những chùm hoa dài vàng rơi từ cây hạt dẻ ngọt, cùng với sự xuất hiện của nhiều loài chim săn mồi và chim én trên cánh đồng cắt cỏ, gợi nhớ về sự sống đang tồn tại bất chấp mùa hạn nặng.

Trong khi vụ mùa cỏ khô đã thu hoạch với năng suất thấp hơn năm trước và đất đai trở nên khô nứt, những cánh đồng dù vẫn khô hạn, lại là cảnh báo cho mùa vụ thứ hai khó có thể xảy ra nếu không có mưa. Tình hình khô hạn khiến việc tưởng tượng về một trận mưa lớn là điều xa xỉ, nhưng ngược lại, một vài dặm xa hơn, một ngôi làng đã chuẩn bị sẵn sàng đối mặt với nguy cơ lũ lụt.

Tháng 12 năm 2020 chứng kiến những cơn mưa không ngớt, khiến hệ thống cống rãnh không kịp thoát nước từ các cánh đồng xuống thấp. Nước tràn ra đường, biến nó thành một con sông nâu chảy xiết, vượt qua khả năng chống đỡ của các bao cát, gây ngập nhà dân và làm tê liệt giao thông các phương tiện nhỏ.

Những biển cảnh báo về lụt được dựng lên, cùng với sự tham gia của các tình nguyện viên để giữ sạch hệ thống thoát nước. Đó là lần Giáng sinh khắc nghiệt nhất với ngôi làng này, khi thiệt hại và nguy cơ chảy lũ trở nên hiện hữu.

Từ sau sự kiện đó, tại con đường mang tên Wash Lane, nơi từng có dòng nước sâu nay cạn khô, chính quyền quận Norfolk đã xây dựng bốn công trình đập gỗ được gọi là "đập rò rỉ" hoặc "đập gỗ tự nhiên". Những công trình này có chức năng thu giữ mảnh vụn tự nhiên và giảm tốc độ dòng nước, tái tạo phương thức hoạt động sinh thái của hải ly trong tự nhiên.

Bằng cách mô phỏng đặc điểm kỹ thuật thủy lực của đập hải ly, những đập này giúp dòng nước chảy chậm hơn, đồng thời tạo ra các vùng nước đọng cho các loài sinh vật như chuồn chuồn hoặc lưỡng cư sinh sống và phát triển. Tổng chi phí của dự án này do Hội đồng quận Norfolk thực hiện đã vượt quá 35.000 bảng Anh.

Dù trong khu vực không có đàn hải ly hoang dã nào, một vài cá thể hải ly đã được thả ở Norfolk và sinh sản thành công, tuy nhiên không gần nơi này.

Điểm đáng lưu ý là dù các đập gỗ này có nhiệm vụ góp phần bảo tồn và cải thiện hệ sinh thái bằng cách làm chậm dòng nước và giảm thiểu lũ lụt, các cánh đồng xung quanh lại đang đề xuất kế hoạch xây dựng các dự án điện mặt trời quy mô lớn.

Việc phát triển năng lượng tái tạo là cần thiết trong bối cảnh biến đổi khí hậu mang lại những cực đoan về thời tiết, từ hạn hán kéo dài đến lũ lụt bất ngờ. Tuy nhiên, những biến động trong cách thức thoát nước do các dự án này có thể ảnh hưởng đến công tác kiểm soát nước tự nhiên vùng đất, tạo ra những thách thức trong việc hòa hợp giữa bảo tồn thiên nhiên và phát triển hạ tầng năng lượng.

Việc áp dụng các phương pháp kỹ thuật sinh thái lấy cảm hứng từ các loài động vật như hải ly thể hiện mô hình đáng học hỏi trong phòng chống và thích ứng với biến đổi khí hậu. Việc giữ cho hệ thống cảnh quan thiên nhiên hoạt động hiệu quả không chỉ giúp bảo vệ tài sản mà còn góp phần duy trì đa dạng sinh học và tạo điều kiện cho các loài hoang dã phát triển.

Giải pháp "thông minh như hải ly" này rất cần thiết để các cộng đồng có thể đối diện với các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng, đồng thời đảm bảo sự cân bằng sinh thái, thay vì chỉ trông chờ vào những biện pháp nhân tạo truyền thống có thể kém bền vững.

• Trích từ sách "Under the Changing Skies: The Best of the Guardian’s Country Diary, 2018-2024" hiện có bán tại guardianbookshop.com

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.