Sejm Ba Lan nối lại dự án luật quan trọng về vị thế thẩm phán kể từ 2018

Bắt đầu từ tháng 1, Hạ viện Ba Lan (Sejm) đã bắt đầu xem xét dự án luật liên quan đến vị thế các thẩm phán được bổ nhiệm sau năm 2018, thường gọi là các "neosędziowie". Sau khi không có sự đồng thuận trong việc bác bỏ dự luật ngay từ lần đọc đầu tiên, dự luật được chuyển sang ủy ban chuyên trách của Sejm để xem xét chi tiết hơn. Tháng 2 ghi nhận phiên điều trần công khai kéo dài nhiều giờ với nhiều tranh luận sôi nổi, tuy nhiên kể từ đó, công việc tại ủy ban về dự luật này gần như đình trệ nửa năm mà không có tiến triển đáng kể nào.

Theo kế hoạch làm việc của Sejm, Ủy ban Tư pháp và Nhân quyền sẽ họp vào thứ Tư tới để xem xét dự luật được gọi là "luật pháp quyền". Do độ dày phức tạp của tài liệu, với phần quy định riêng dài hơn 40 trang và kèm thêm các lý giải, báo cáo, toàn bộ tài liệu lên tới gần 400 trang, nhiều khả năng ủy ban sẽ không thể hoàn tất đánh giá và đưa ra ý kiến trong một phiên họp duy nhất.

Dự luật đề xuất giải quyết vị thế pháp lý của nhóm thẩm phán được gọi là neosędziowie - những người được bổ nhiệm sau năm 2018 trong bối cảnh Hội đồng Chế độ Tư pháp (KRS) hiện tại được xem là có một số nghi vấn về đại diện và quá trình bổ nhiệm. Cụ thể, luật sẽ làm vô hiệu các nghị quyết của KRS hiện tại liên quan đến các quyết định bổ nhiệm thẩm phán và yêu cầu tổ chức lại các kỳ thi, xét tuyển thẩm phán bị coi là "phi pháp" dưới sự giám sát của KRS hợp pháp hơn.

Ban đầu, bài toán lớn xoay quanh số phán quyết đã phát hành bởi nhóm thẩm phán này. Dự luật khẳng định những bản án đã hình thành theo thẩm quyền của các neosędziowie về cơ bản vẫn giữ hiệu lực, nhưng cũng cho phép các bên đã từng nghi ngờ tính hợp pháp của các thẩm phán này có thể yêu cầu xem xét lại các quyết định đó. Bộ trưởng Waldemar Żurek từng nhấn mạnh rằng những lo ngại việc các bản án do thẩm phán mới đưa ra sẽ bị bác bỏ hoàn toàn là không chính xác.

Dự luật còn đề xuất giải thể Phòng Kiểm soát Đặc biệt và Vụ việc Công của Tòa án Tối cao Ba Lan, đồng thời duy trì Phòng Trách nhiệm Chuyên môn nhưng sẽ thay đổi cách lựa chọn thẩm phán trong phòng này bằng cách bốc thăm từ toàn bộ số thẩm phán của Tòa án Tối cao. Ngoài ra, luật còn hủy bỏ cơ chế kháng cáo đặc biệt (skarga nadzwyczajna) mà không đưa ra một phương thức thay thế phù hợp.

Dự luật đã gây ra nhiều tranh cãi trong giới pháp lý Ba Lan, rõ rệt qua các phiên điều trần công khai trước đó. Một số chuyên gia và thẩm phán coi đây là bước đi cần thiết để cải thiện hệ thống tư pháp, trong khi không ít người đánh giá các quy định này vi phạm hiến pháp và dẫn đến việc loại bỏ không công bằng thẩm phán khỏi nghề nghiệp.

Sự kiện Sejm tái khởi động quá trình này đánh dấu bước chuyển quan trọng trong các nỗ lực cải tổ tư pháp tại Ba Lan, với nhiều khả năng sẽ còn có thêm các cuộc tranh luận kéo dài trong thời gian tới.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.