Viện nghiên cứu tại Nhật Bản ra mắt trang web tưởng niệm tinh tinh lỗi lạc Ai

Khoảng sáu tháng sau khi tinh tinh cái Ai được xem là một "thiên tài" vì khả năng hiểu số đếm và phân biệt màu sắc qua đời vào đầu năm 2024 ở tuổi 49, Viện Nguồn Gốc Tiến Hóa Hành Vi Con Người thuộc Đại học Kyoto đã ra mắt một trang web tưởng niệm để tri ân cuộc đời và đóng góp của cô. Trang này được mở từ tháng 2 sau khi Viện nhận được rất nhiều lời chia buồn gửi về, thể hiện sự kính trọng đối với Ai.

Trên trang web có dòng chữ: "Bạn đã dạy chúng tôi những điều sẽ còn sống mãi trong tâm trí" nhằm gửi gắm sự trân trọng tới tinh tinh Ai. Tiến sĩ Ikuma Adachi, phó giáo sư tại Viện đồng thời là người từng làm việc trực tiếp với Ai kể từ năm 2008, mong rằng trang web sẽ giúp mọi người giữ gìn ký ức về cô cũng như những đóng góp khoa học phi thường của cô trong lĩnh vực nhận thức động vật.

Ai sinh ra tại châu Phi, được đưa đến Viện Nghiên cứu Vượn Người tại Inuyama, tỉnh Aichi (nay là Viện Nguồn Gốc Tiến Hóa Hành Vi Con Người của Đại học Kyoto) khi còn khoảng một tuổi, vào năm 1977. Từ năm 1978, Ai bắt đầu tham gia các thử nghiệm học ngôn ngữ với một bàn phím máy tính được nối mạng.

Suốt gần 50 năm, Ai là đối tượng chính trong nhiều nghiên cứu về nhận thức tinh tinh, bao gồm khả năng học tập và trí nhớ. Ông Adachi nhận xét: "Ai rất tò mò, cô luôn hăng hái, nhiệt tình tham gia các thí nghiệm".

Ai được thế giới biết đến rộng rãi sau khi một nghiên cứu đăng trên tạp chí khoa học Nature năm 1985 chứng minh cô có thể sử dụng số Ả Rập để biểu thị lượng số. Các thí nghiệm tiếp theo cũng cho thấy tinh tinh này có thể phân biệt số nhiều hơn hay ít hơn, đồng thời hiểu các ký tự Hán biểu thị màu sắc.

Năm 1989, Ai cũng được chú ý khi cô vượt ra ngoài khu vực nuôi dưỡng bằng cách mở khóa cửa chuồng sau khi vô tình tìm thấy chiếc chìa khóa gần đó.

Dù được xem là "thiên tài", ông Adachi nhấn mạnh Ai không phải là một trường hợp đặc biệt duy nhất, mà nhiều con tinh tinh khác có thể phát triển những khả năng tương tự nếu được tạo điều kiện phù hợp.

Điều làm Ai khác biệt chính là sự tò mò mãnh liệt. Cô luôn háo hức đón chờ các buổi thử nghiệm hàng ngày, sẵn sàng thử các thiết bị và môi trường mới. Trong khi nhiều tinh tinh thường do dự khi phải làm quen với những điều lạ, Ai lại chủ động tiếp cận với các thí nghiệm mới mẻ.

Ông Adachi cho biết thêm Ai còn rất nhạy bén trong quan sát con người và thậm chí có vẻ như đánh giá kỹ các nhà nghiên cứu mới tới làm việc cùng cô.

Năm 2000, Ai sinh con trai tên Ayumu qua phương pháp thụ tinh nhân tạo. Ayumu cũng được biết đến với khả năng nhận thức vượt trội, thu hút sự quan tâm từ các nhà khoa học.

Trong những năm cuối đời, Ai có vẻ thích giao tiếp với nhà nghiên cứu hơn là tham gia thí nghiệm. Dù sức khỏe suy giảm, cô vẫn tham gia vào các thử nghiệm cho đến trước ngày qua đời.

Ai mất ngày 9 tháng 1 do tuổi già và suy đa tạng, bên cạnh nhiều nhà nghiên cứu và nhân viên chăm sóc.

Sau sự ra đi của Ai, viện nhận nhiều cuộc gọi và thư điện tử chia buồn cũng như bày tỏ lòng biết ơn về những đóng góp lâu dài của tinh tinh này. Phản hồi tích cực từ công chúng dẫn đến việc khai trương trang web tưởng niệm do phòng thí nghiệm của ông Adachi quản lý, với các tin nhắn tưởng niệm và liên kết đến blog ghi chép kỷ niệm về Ai. Lượng truy cập blog ngày càng tăng.

Trong phòng thí nghiệm, một bàn thờ tưởng niệm thủ công được lập, đặt nước ép nho - món yêu thích của Ai, làm lễ vật. Viện cũng tiếp tục công bố các công trình khoa học dựa trên dữ liệu từ các thí nghiệm mà Ai từng tham gia.

Ông Adachi bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc: "Tôi muốn cảm ơn Ai vì đã đồng hành hỗ trợ nghiên cứu suốt thời gian dài. Tôi muốn nói với cô: Bạn đã làm rất tốt".

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.