Marco Rubio phát động chiến dịch giải thể Tòa án Hình sự Quốc tế gây tranh cãi

Những điểm chính

• Marco Rubio phát động chiến dịch giải thể Tòa án Hình sự Quốc tế vì lo ngại can thiệp vào hoạt động quân sự và an ninh Mỹ.

• Chính phủ Mỹ dự định gây áp lực buộc các quốc gia từ bỏ ICC bằng các biện pháp trừng phạt như cấm vận, hạn chế đi lại.

• Chuyên gia quốc tế khẳng định ICC không có quyền giám sát hành vi trên lãnh thổ Mỹ vì nước này không tham gia Hiệp ước Rome.

• ICC đang điều tra các cáo buộc tội phạm chiến tranh tại Ukraine, Palestine và Israel, với lệnh bắt giữ thủ tướng Netanyahu.

• Chính quyền Trump từng áp đặt lệnh trừng phạt lên các quan chức ICC và nhóm nhân quyền liên quan đến cuộc điều tra.

Kế hoạch của Mỹ nhằm loại bỏ Tòa án Hình sự Quốc tế

Ngày 24/4, Thư ký Bang Mỹ Marco Rubio chính thức khởi động chiến dịch gây tranh cãi với mục tiêu giải thể Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC). Trong một bài viết đăng trên Wall Street Journal và một video phát trên mạng xã hội X, Rubio nhấn mạnh rằng ICC đang can thiệp vào hoạt động quân sự và thực thi pháp luật của Mỹ, đe dọa nghiêm trọng chủ quyền của nước này.

Rubio cảnh báo rằng các nhân viên của lực lượng tuần tra biên giới và các quan chức Mỹ có thể bị đưa ra trước tòa án quốc tế với nguy cơ phải đối mặt với hình phạt tù giam vì hành động bảo vệ đất nước mình. Ông kêu gọi cộng đồng quốc tế không để ICC trở thành nơi xét xử những người đang thực thi nhiệm vụ vì an ninh quốc gia Mỹ.

Phản ứng và phương thức kiềm chế quốc tế

Theo CNN, kế hoạch của Bộ Ngoại giao Mỹ để "giải thể" ICC sẽ tập trung vào việc gây sức ép buộc các quốc gia từ bỏ tòa án này. Dự kiến, những quốc gia tiếp tục ủng hộ ICC trong khi phụ thuộc vào sự hỗ trợ của Mỹ sẽ phải đối mặt với các biện pháp trừng phạt như cấm vận, hạn chế đi lại và thu hồi visa. Một quan chức giấu tên cho biết đây có thể trở thành hình phạt nhằm tăng áp lực để quốc gia khác không hợp tác với ICC.

Tuy nhiên, quan điểm của Rubio về ICC đã bị nhiều chuyên gia luật quốc tế phản bác. Kenneth Roth, cựu Giám đốc điều hành tổ chức Human Rights Watch, khẳng định ICC không có quyền tài phán đối với các hành vi xảy ra trên lãnh thổ Mỹ bởi Hoa Kỳ không phải là thành viên của Hiệp ước Rome - văn kiện thành lập ICC năm 2002. Roth cho rằng Rubio đang sử dụng chiêu bài “chủ quyền quốc gia” để che đậy cho những hành vi phạm tội chiến tranh mà Mỹ có thể thực hiện ở các nước khác thuộc quyền tài phán của tòa án.

Bối cảnh pháp lý và các cuộc điều tra của ICC

Trụ sở của Tòa án Hình sự Quốc tế tại The Hague chỉ điều tra các tội phạm xảy ra trên lãnh thổ các quốc gia tham gia Hiệp ước Rome. Mỹ không phê chuẩn hiệp ước này và hiện chưa có cuộc điều tra nào liên quan đến tội phạm xảy ra trên đất Mỹ.

Đáng chú ý, chính quyền cựu Tổng thống Donald Trump từng bày tỏ sự ủng hộ đối với việc điều tra tội phạm chiến tranh do Nga thực hiện tại Ukraine - quốc gia thành viên Hiệp ước Rome. ICC cũng đang mở cuộc điều tra về hành vi của Israel đối với Palestine, đồng thời phát lệnh bắt giữ Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Bộ trưởng Quốc phòng Yoav Gallant liên quan đến cáo buộc tội phạm chiến tranh.

Tầm ảnh hưởng và rủi ro pháp lý từ chiến dịch của Mỹ

Trong sáu tuần đầu nhiệm kỳ hai, Tổng thống Trump đã ban hành lệnh khẩn cấp quốc gia nhằm phản đối "hành động phi pháp và vô căn cứ" của ICC nhắm vào Mỹ và đồng minh Israel. Mỹ áp đặt loạt chế tài lên các quan chức ICC, gồm cả Tổng công tố Karim Khan và nhiều thẩm phán, cùng các nhóm nhân quyền liên quan đến điều tra tại Palestine và hoạt động của quân đội Mỹ tại Afghanistan.

Chiến dịch mới của Marco Rubio đặt ra làn sóng căng thẳng mới, có thể khiến các quốc gia khác ngần ngại hợp tác với ICC dưới áp lực trừng phạt từ Mỹ. Một cựu quan chức Mỹ giấu tên dự báo có khả năng Mỹ sẽ mở rộng chế độ trừng phạt sang cả toàn bộ Tòa án, ảnh hưởng sâu rộng đến công tác điều tra tại Venezuela và các khu vực khác.

Việc Mỹ hạn chế hợp tác có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến tiến trình truy cứu công lý quốc tế, từ Ukraine đến Sudan. Các nhà hoạt động nhân quyền cảnh báo hành động của Rubio không chỉ nêu bật sự mâu thuẫn trong chính sách của Mỹ mà còn đe dọa nền tảng của trật tự quốc tế dựa trên luật pháp được xây dựng sau Thế chiến II.

Kết luận, chiến dịch nhằm giải thể ICC do Marco Rubio phát động không chỉ là một động thái chính trị mà còn có thể gây ra những hệ quả phức tạp đối với pháp luật quốc tế và hệ thống bảo vệ nhân quyền toàn cầu.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao Marco Rubio phản đối Tòa án Hình sự Quốc tế?

Rubio cho rằng ICC can thiệp vào hoạt động quân sự và an ninh của Mỹ, đe dọa chủ quyền quốc gia.

Mỹ có phải là thành viên của Hiệp ước Rome không?

Mỹ chưa phê chuẩn Hiệp ước Rome và không thuộc quyền tài phán của ICC.

Chính quyền Mỹ dự định làm gì để đối phó với ICC?

Mỹ sẽ gây áp lực buộc các quốc gia từ bỏ ICC và có thể áp đặt cấm vận, hạn chế đi lại với các nước tiếp tục ủng hộ tòa án.

ICC đang điều tra những vụ việc nào liên quan đến Mỹ?

ICC điều tra tội phạm chiến tranh tại Ukraine, Palestine và Israel nhưng chưa có cuộc điều tra nào trên lãnh thổ Mỹ.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.