Phong trào ‘cockroach’ gây rúng động Ấn Độ: nguồn cơn và mục tiêu của giới trẻ

New Delhi, thủ đô của Ấn Độ, đã chứng kiến hai cuộc biểu tình quy mô lớn trong tuần qua. Vào ngày thứ Hai, nhiều cảnh sát và người biểu tình đã bị thương khi đoàn diễu hành tiến về Quốc hội bị trấn áp. Các vụ bắt giữ cũng diễn ra trong ngày hôm đó. Ngày kế tiếp, lãnh đạo phe đối lập Rahul Gandhi bị tạm giữ sau khi tham gia cuộc biểu tình phản đối bạo lực của cảnh sát tại dinh Thủ tướng Narendra Modi.

Phong trào tổ chức biểu tình được biết đến với tên Cockroach Janta Party (CJP), bắt nguồn từ một hành động châm biếm trên mạng nhằm chơi chữ với đảng cầm quyền Bharatiya Janata Party (BJP). Họ lên án việc cảnh sát sử dụng hơi cay và hành vi dùng bạo lực với đám đông thanh niên đi biểu tình một cách hòa bình. Theo Reuters, ít nhất 150 người dân được đưa vào bệnh viện điều trị. Tuy nhiên, giới chức cho biết có khoảng 180 người bị thương, bao gồm 118 cảnh sát viên.

Ngày 3/5 là mốc bắt nguồn sự bất mãn trong giới trẻ Ấn Độ khi rộ lên thông tin đề thi đầu vào ngành y của quốc gia bị lộ. Sau khi cuộc điều tra xác nhận sự thật, giới chức buộc phải tổ chức thi lại, nhưng niềm tin đã bị tổn thương sâu sắc. Giới trẻ coi đây như bằng chứng cho sự tham nhũng trong các thể chế, giúp con cái các gia đình thượng lưu trục lợi.

Chỉ hai tuần sau, Chủ tịch Tòa án Tối cao Surya Kant gọi những thanh niên thất nghiệp là “cockroaches” (gián) và cho rằng họ lợi dụng truyền thông xã hội và hoạt động báo chí để tấn công hệ thống. Sự so sánh bằng lời lẽ cay độc khiến phong trào phản kháng được nhóm lên nhanh chóng.

Abhijeet Dipke, tốt nghiệp ngành Quan hệ Công chúng tại Đại học Boston, đã đáp lại sau khi bị xúc phạm cá nhân bằng một bài đăng trên tài khoản mạng xã hội X với câu hỏi: "Nếu tất cả các con gián hợp lại thì sao?". Ngay trong ngày 16/5, anh sáng lập phong trào trào phúng Cockroach Janta Party với khẩu hiệu "Tiếng nói của người lười biếng và thất nghiệp", thu hút sự hưởng ứng mạnh mẽ.

Ấn Độ là quốc gia trẻ với khoảng một nửa dân số (1,4 tỷ người) dưới 30 tuổi. Giáo dục được xem là con đường duy nhất để cải thiện địa vị xã hội trong bối cảnh thiếu cơ hội việc làm. Giáo sư Ana Ballesteros Peiró, chuyên gia về châu Á tại Đại học Complutense Madrid và Viện Elcano, nhận định sự bất mãn lớn hiện tại bắt nguồn từ việc các tầng lớp tinh hoa chính trị và kinh tế ngày càng được ưu tiên, còn đám đông thanh niên kia phải vật lộn tìm cơ hội.

Phong trào Cockroach Janta Party phản đối việc Bộ trưởng Giáo dục Dharmendra Pradhan phải chịu trách nhiệm cho bê bối lộ đề thi, và yêu cầu bồi thường cho gia đình những học sinh đã tử tự do ảnh hưởng của sự việc. Họ còn tổ chức các cuộc biểu tình ở New Delhi, Bangalore, Mumbai và Pune từ ngày 20/6, luôn khẳng định hành động ôn hòa và tố cáo việc cảnh sát dùng bạo lực.

Theo thống kê của CJP, phong trào đã thu hút hơn một triệu thành viên với các tiêu chí khắt khe như: không phân biệt tôn giáo, giai cấp, giới tính; bắt buộc thất nghiệp, lười biếng về thể chất nhưng tinh thần không ngừng hoạt động; nghiện mạng xã hội và kỹ năng "phàn nàn chuyên nghiệp" về các vấn đề xã hội.

Trên trang Instagram, CJP đã có 18 triệu người theo dõi sau 5 ngày hoạt động, gấp đôi so với đảng BJP. Trong hai tháng vừa qua, lượng người ủng hộ đã vượt 24 triệu dù nhận nhiều lần tấn công mạng và cố gắng đóng cửa tài khoản. Họ cũng cung cấp hỗ trợ pháp lý cho những người bị bắt giữ trong các cuộc biểu tình.

Sau đợt đàn áp ngày 20/7, lãnh đạo CJP đã hủy cuộc diễu hành dự tính vào ngày 21/7 và kêu gọi người biểu tình tập trung ôn hòa tại khu vực Jantar Mantar ở New Delhi. Các lãnh đạo đối lập như Rahul Gandhi vẫn tổ chức biểu tình tại dinh Thủ tướng nhưng bị cảnh sát tạm giữ với lý do an ninh quốc gia.

Người phát ngôn CJP cho biết họ đã gặp Bộ trưởng Y tế Jagat Prakash Nadda để đưa ra yêu cầu về việc Bộ trưởng Giáo dục phải từ chức, nhưng chưa nhận được cam kết nào. Phong trào cảnh báo sẽ không ngừng đòi quyền lợi và tiếp tục các hoạt động ôn hòa trên đường phố.

Chuyên gia Ballesteros nhận định rằng tương lai diễn biến của phong trào phụ thuộc cách chính quyền xử lý, bởi Ấn Độ là quốc gia rộng lớn và đa dạng. Những phong trào thanh niên tương tự ở các nước láng giềng Bangladesh và Nepal đã từng thành công trong việc lật đổ chính phủ.

Trong khi đó, Cockroach Janta Party vẫn tiếp tục nhận được sự ủng hộ vượt trội từ giới trẻ và duy trì vị thế đối trọng mới mẻ với đảng cầm quyền tại Ấn Độ.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.