Nhiều nghị sĩ Peru sử dụng quyền truy cập nhà tù Barbadillo liệu để giám sát hay lợi dụng?

Tại Peru, nghị sĩ có quyền vào thăm các cơ sở giam giữ mà không cần sự chấp thuận trước, một quy định nhằm phục vụ chức năng kiểm soát chính trị và giám sát hệ thống nhà tù. Mục đích của quyền này là đảm bảo các cơ sở giam giữ tuân thủ luật pháp và bảo vệ quyền con người của người bị giam giữ, đồng thời đánh giá cách thức vận hành của các nhà tù.

Thông tin từ Viện Quản lý Nhà tù Quốc gia Peru (INPE), thu thập theo Đạo luật Minh bạch, cho thấy trong giai đoạn từ năm 2023 đến tháng 6/2026, có tới 50 nghị sĩ đã sử dụng quyền thăm của mình tổng cộng 728 lần để vào nhà tù Barbadillo. Đây là nhà tù giam giữ các cựu tổng thống như Pedro Castillo, Ollanta Humala, Alejandro Toledo, Martín Vizcarra, và cho đến cuối năm 2023 còn có Alberto Fujimori.

Khi phân tích các thời điểm thăm, số lượt thăm nghị sĩ tăng mạnh trong những giai đoạn có biến động chính trị cao, các chiến dịch bầu cử hoặc phiếu bầu quan trọng tại Quốc hội. Trước tháng 12/2023, cựu tổng thống Fujimori là người được thăm nhiều nhất, chủ yếu bởi các nghị sĩ có liên quan đến phong trào Fujimorismo. Từ năm 2025 đến giữa 2026, trong bối cảnh chiến dịch bầu cử và thay đổi chính trị, ông Pedro Castillo trở thành người có số lượt thăm nhiều nhất với 496 lượt vào Barbadillo.

Dù luật pháp dành quyền cho nghị sĩ được vào thăm nhà tù, nhưng vấn đề hiện hữu là mục đích của các chuyến thăm đó. Liệu các nghị sĩ có thật sự thi hành nhiệm vụ giám sát chính trị như luật định, hay biến quyền này thành công cụ gặp gỡ chính trị với các nhân vật bị giam? Số liệu và thời điểm thăm cho thấy nhiều chuyến thăm gắn liền với hoạt động chính trị hơn mục đích kiểm tra nhà tù.

INPE thừa nhận họ chỉ kiểm soát việc cho phép truy cập theo quy định mà không đánh giá mục đích chuyến thăm, mà việc này thuộc thẩm quyền của Quốc hội hoặc các cơ quan có trách nhiệm. Điều này làm nổi bật thiếu hụt các cơ chế giám sát hiệu quả để bắt buộc các nghị sĩ phải báo cáo công khai mục đích hoặc kết quả chuyến thăm.

Việc thiếu yêu cầu báo cáo và giám sát đã tạo điều kiện để quyền thăm nhà tù bị sử dụng sai mục đích, làm suy yếu tính công khai của hoạt động giám sát chính trị. Một nghị sĩ khi vào nhà tù để giám sát phải có trách nhiệm công bố báo cáo, đề xuất hoặc yêu cầu thông tin nhằm nâng cao trách nhiệm và hiệu quả.

Giữa bối cảnh niềm tin vào các thể chế chính trị suy giảm, Quốc hội Peru được xem là có cơ hội để biến các quyền đặc biệt không thành nơi tránh né kiểm soát mà thực sự là công cụ làm việc phục vụ dân chúng. Quyền hiến định hay đặc quyền chính trị phụ thuộc nhiều vào cách thức và mục đích sử dụng của người giữ quyền.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.