Kinmen và luật cấm chia sẻ điện với Trung Quốc gây thiệt hại hàng tỷ đôla

Tháng 4 năm nay, nghị sĩ Chen Yu-jen thuộc Quốc Dân Đảng (KMT) đại diện cho huyện Kinmen đặt câu hỏi với Thủ tướng Đài Loan Cho Jung-tai về việc tại sao không kết nối lưới điện giữa Kinmen và tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc, dù khoảng cách địa lý chỉ khoảng 5 km và Trung Quốc cung cấp điện với giá rẻ. Theo tính toán, nếu kết nối, Kinmen có thể tiết kiệm tới 3 tỷ Đài tệ (khoảng 92,7 triệu USD) mỗi năm.

Phản hồi từ Thủ tướng Cho Jung-tai là do luật pháp hiện hành không cho phép việc chia sẻ điện giữa Đài Loan và Trung Quốc, và việc thay đổi chính sách này phải thông qua Hội đồng Lập pháp Đài Loan. Câu trả lời ngắn gọn này phản ánh toàn bộ tranh luận về vấn đề pháp lý và an ninh liên quan đến điện năng trên vùng lãnh thổ Kinmen.

Trung Quốc đã có nhiều năm thúc đẩy kế hoạch tích hợp hạ tầng giữa Phúc Kiến và các đảo Kinmen cùng Liên Chiang (Matsu), không giấu giếm mục tiêu mở rộng ảnh hưởng và tiến tới "thống nhất hòa bình". Tháng 9/2023, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và Quốc vụ viện cùng ban hành một tài liệu thúc đẩy Phúc Kiến trở thành khu thí điểm cho phát triển tích hợp xuyên eo biển Đài Loan, bao gồm hạ tầng điện, khí đốt, cầu nối và mô hình đô thị liên thông giữa Hạ Môn và Kinmen.

Tháng 4 vừa qua, Văn phòng Đài vụ Trung Quốc bổ sung 10 biện pháp khuyến khích nhằm tăng cường liên kết, trong đó có các "bốn kết nối" về giao thông, thương mại và thông tin liên lạc. Hội đồng Đại sự sự vụ Đài Loan (MAC) nhận định chiến lược này nhằm tạo ra những khác biệt trong xã hội Đài Loan và là hành động chiến lược "mặt trận thống nhất" của Trung Quốc.

Kinmen đã từng trải qua việc nhận nước sạch từ Phúc Kiến kể từ năm 2018, hiện đã chiếm 90% nguồn nước cung cấp cho đảo. Tuy nhiên, Bộ trưởng Kinh tế Đài Loan Kung Ming-hsin đã thừa nhận rằng nếu Trung Quốc ngừng cung cấp nước, Kinmen có thể dùng nước ngầm như phương án dự phòng, nhưng đây là tình huống không mong muốn.

Về điện năng, việc kết nối giữa hai bên khó có thể đảo ngược do tính kỹ thuật. Đài Loan phụ thuộc hầu hết năng lượng nhập khẩu và Kinmen hiện vẫn phải đốt diesel nhập bằng tàu. Vấn đề là nguồn cấp điện chỉ thông qua một đường dây duy nhất, khác biệt với hàng hóa có thể mua nhiều nguồn và dự trữ. Do đó, một hệ thống điện nối trực tiếp từ Trung Quốc tạo ra nguy cơ mất kiểm soát và tác động chính trị nghiêm trọng.

Thực tế, kế hoạch kết nối năng lượng còn nằm trong chiến lược toàn cầu của Trung Quốc, khi Chủ tịch Tập Cận Bình từng đề xuất "Kết nối Năng lượng Toàn cầu" với hệ thống đường dây điện cao áp nối liền các châu lục theo tiêu chuẩn Trung Quốc. Công ty lưới điện quốc gia Trung Quốc đang tham gia vào mạng lưới truyền tải điện ở nhiều nước như Brazil, Bồ Đào Nha, Hy Lạp, Italia và Úc. Ở Philippines, nỗi lo Trung Quốc có thể điều khiển lưới điện khiến nhiều nghị sĩ nước này kéo dài thảo luận suốt nhiều năm.

Kinmen từng là tiền tuyến trong các cuộc chiến chống lại lực lượng cộng sản Trung Quốc và trải qua nhiều năm bị giao thoa giữa lịch sử và chính trị. Dù thường được xem là địa bàn của Quốc Dân Đảng, thực tế lãnh đạo hiện tại của Kinmen là độc lập, và phần lớn hội đồng địa phương cũng là các đại biểu độc lập, thể hiện sự bầu chọn dựa trên tình hình thực tế riêng biệt.

Điều này khiến Kinmen trở thành khu vực được Trung Quốc đặc biệt quan tâm, vì người dân nơi đây có thể chấp nhận các lợi ích thiết thực từ việc kết nối hạ tầng với Trung Quốc mà không cần chuyển đổi quan điểm chính trị.

Chính vì vậy, một đường cáp điện nối Kinmen với lưới điện Phúc Kiến bị nhìn nhận khác nhau ở hai địa điểm: với người dân Kinmen, đó là cơ hội giảm chi phí điện năng, còn với chính quyền Đài Loan ở Đài Bắc, đây là mối lo ngại về an ninh quốc gia và chủ quyền.

Chính phủ Đài Loan từ lâu đã nhận định việc kết nối lưới điện giữa Kinmen và Phúc Kiến yêu cầu sự đồng thuận của cả hai bên cùng thẩm quyền công cộng, nhưng hiện chưa có tham vấn chính thức. Theo đánh giá của Taiwan Power Company (Taipower), khả năng sản xuất điện của Kinmen đủ đáp ứng nhu cầu phát triển trong 10 năm tới.

Taipower cũng đã triển khai các hệ thống pin dự trữ điện và huyện Kinmen còn phát động chương trình "Đảo carbon thấp" nhằm gia tăng nguồn điện tái tạo. Tháng 4 năm nay, Thủ tướng Cho yêu cầu Bộ Kinh tế giảm tỷ lệ phụ thuộc nhiên liệu nhập khẩu ở các huyện đảo, nhất là thông qua năng lượng tái tạo, và cam kết cung cấp cơ sở hạ tầng thiết yếu.

Tiến sĩ Lee Hsi-chieh từ Đại học Quemoy quốc gia Kinmen cùng các đồng nghiệp phân tích rằng với công suất lắp đặt khoảng 127 kW pin mặt trời tại mỗi trong số 850 trại quân sự cũ, Kinmen có thể tăng nguồn năng lượng tái tạo lên 50%. Nếu nâng lên 277 kW mỗi trại, huyện hoàn toàn có thể đạt mục tiêu sử dụng năng lượng tái tạo đầy đủ về mặt kỹ thuật.

Việc giữ Kinmen tách biệt khỏi lưới điện Phúc Kiến là lựa chọn quốc gia có thể bảo vệ chủ quyền nhưng đồng thời cũng phải chịu chi phí lên tới 3 tỷ Đài tệ mỗi năm cho chi phí điện đắt đỏ. Nếu Đài Loan chọn giữ luật cấm chia sẻ điện, Kinmen không nên gánh toàn bộ chi phí này một mình, do lịch sử chiến tranh và vị trí chiến lược đặc biệt của vùng đất này đóng vai trò phòng tuyến bảo vệ đất nước.

Chuyên gia Romain Blachier thuộc Fondation Jean-Jaures đánh giá Kinmen vừa là nơi để thực hiện thí điểm các kết nối xuyên eo biển vừa là biểu tượng cho những quyết định đầy thách thức về chính sách năng lượng và an ninh quốc gia của Đài Loan.

Việc cân nhắc giữa lợi ích kinh tế, an ninh và chủ quyền vẫn là bài toán chưa có lời giải trọn vẹn tại Đài Loan, khi các lực lượng chính trị và xã hội đều có tiếng nói khác nhau về tương lai hạ tầng liên kết với Trung Quốc.

Trong khi đó, Trung Quốc tiếp tục đẩy mạnh các kế hoạch xây dựng hạ tầng và mở rộng sự hiện diện qua việc kết nối về kinh tế và xã hội với các khu vực gần Đài Loan, cho thấy căng thẳng và đối đầu trong vấn đề này vẫn sẽ còn kéo dài.

Theo Taipei Times