Cỏ Miscanthus khổng lồ giúp làm sạch đất bị chiến tranh phá hủy tại Ukraine

Chiến tranh kéo dài hơn bốn năm qua tại Ukraine đã để lại hậu quả nghiêm trọng cho nhiều vùng đất, không chỉ phá hủy cơ sở hạ tầng mà còn gây tổn hại nặng nề cho môi trường tự nhiên. Các vùng từng là rừng, nơi sinh sống của động vật hoang dã và đồng ruộng màu mỡ giờ đây trở nên cằn cỗi, thời gian phục hồi có thể kéo dài nhiều năm.

Ukraine nổi tiếng với lớp đất đen chernozem giàu dinh dưỡng, giúp quốc gia này trở thành một trong những nhà sản xuất và xuất khẩu ngũ cốc hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của chiến tranh, đất đai tại nhiều vùng đã bị ô nhiễm bởi dầu mỏ, chất nổ và các hóa chất độc hại, khiến việc canh tác trở nên khó khăn.

Tại Đại học Jan Evangelista Purkyne (UJEP) ở Cộng hòa Czech, các nhà khoa học đang thử nghiệm trồng cỏ Miscanthus khổng lồ – một loại cỏ phát triển nhanh, nhằm đánh giá khả năng cải thiện đất bị ô nhiễm và sản sinh biomass phục vụ năng lượng. Dự án do NATO tài trợ nhằm giảm thiểu tác động môi trường do xung đột quân sự gây ra.

Miscanthus vốn có nguồn gốc từ Đông Á nhưng đã được trồng rộng rãi tại châu Âu như một loại cây trồng lấy biomass. Cây có thân khô có thể đốt để tạo nhiệt và năng lượng. Quan trọng hơn, Miscanthus có khả năng làm sạch đất bằng quá trình phytoremediation, hấp thụ và giữ lại các chất độc hại qua hệ rễ sâu rộng.

Cỏ Miscanthus phát triển hệ rễ lớn và sâu, có thể giữ lại nhiều chất ô nhiễm, kể cả kim loại nặng, trong lòng đất. Phần thân và lá trên mặt đất không nhiễm bẩn, do đó vẫn có thể thu hoạch làm năng lượng sạch. Loài cỏ này còn thúc đẩy hình thành hữu cơ đất (humus) mạnh mẽ, góp phần cải thiện độ phì nhiêu của đất.

Giáo sư Josef Trogl từ UJEP cho biết, khoảng 40% chất hữu cơ tạo ra qua quá trình quang hợp của cây sẽ được chuyển hóa vào đất qua rễ, nhiều hơn hẳn các cây trồng thông thường. Điều này vừa giúp tăng cường tích trữ cacbon trong đất, vừa cải thiện chất lượng đất theo thời gian.

Với điều kiện đất được cải thiện, các vi sinh vật đất – gồm vi khuẩn và nấm – sẽ hoạt động hiệu quả hơn trong việc phân hủy các chất ô nhiễm hữu cơ như dầu mỏ. Do đó, Miscanthus không chỉ hấp thụ các chất độc mà còn tạo môi trường thuận lợi để phục hồi đất đai nhanh chóng hơn.

Không chỉ dừng lại ở các thí nghiệm ở Cộng hòa Czech, dự án còn được áp dụng thực tế tại Vorzel, gần Bucha, ngoại ô Kyiv – khu vực từng bị lực lượng Nga chiếm đóng từ tháng 2 đến tháng 3 năm 2022 và được giải phóng tháng 4 cùng năm, sau đó tổ chức rà phá bom mìn vào mùa thu 2022.

Giáo sư Valentina Pidlisnyuk, người lãnh đạo nhóm nghiên cứu tại UJEP, cho biết vùng đất này đã chịu tổn thất lớn về môi trường do chiến tranh. Việc trồng Miscanthus ở đây nhằm kiểm nghiệm khả năng phục hồi đất trong điều kiện thực tế.

Mặc dù quá trình cải tạo đất bằng cỏ Miscanthus diễn ra chậm, các kết quả ban đầu rất tích cực, thể hiện qua sự cải thiện các chỉ số sinh học của đất và khả năng tích trữ cacbon. Tính năng giữ lại cacbon góp phần làm giảm khí nhà kính, đồng thời nâng cao chất lượng đất cho những mùa vụ tương lai.

Dự án có ngân sách khoảng 346.000 euro (tương đương gần 395.000 USD), gồm sự hợp tác giữa các nhà khoa học từ Cộng hòa Czech, Ukraine, Canada, Croatia, Kazakhstan và Hoa Kỳ. Dự kiến nghiên cứu sẽ tiếp tục cho đến hết năm sau nhằm hoàn thiện giải pháp phục hồi đất đai sau xung đột thông qua các biện pháp thiên nhiên thay vì dựa vào các công trình kỹ thuật tốn kém.

Việc sử dụng cỏ Miscanthus khổng lồ không chỉ là một bước tiến trong phục hồi môi trường mà còn mở ra hướng khai thác biomass sạch, góp phần phát triển năng lượng bền vững tại các vùng bị chiến tranh tàn phá.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.