Juan Bautista Yofre và vai trò của quân đội trong chính trị Argentina giai đoạn 1955-1973

Juan Bautista Yofre, còn gọi là “El Tata”, nổi danh với khả năng khai thác và nghiên cứu các tài liệu lưu trữ trong lịch sử chính trị Argentina gần 80 năm qua. Ông là tác giả của nhiều cuốn sách có ảnh hưởng như "Nadie fue", "Fuimos todos", "1982" về cuộc chiến Malvinas và "Puerta de Hierro". Mới nhất là tác phẩm "Los generales. De la Libertadora a Cámpora. Los archivos secretos de la corporación militar", mô tả giai đoạn 1955-1973, thời kỳ không thuộc chính quyền của Perón, khi các tướng lĩnh chia nhau quyền lực và ảnh hưởng trong nền chính trị quốc gia một cách trực tiếp, điều ngày nay gần như không thể tưởng tượng.

Trong sách, Yofre tập trung đặc biệt vào vai trò và ảnh hưởng của Alejandro Agustín Lanusse, một tướng lĩnh chủ chốt mà hình bóng và tác động của ông xuyên suốt các chương. Yofre từng giữ vị trí lãnh đạo tại SIDE (cơ quan tình báo quốc gia) trong nhiệm kỳ đầu của tổng thống Menem, từng làm đại sứ tại Panama và Bồ Đào Nha, sau đó là cố vấn tổng thống. Ông cũng được bổ nhiệm là giám đốc Trường Quốc gia Tình báo vào năm 2024.

Juan Bautista Yofre chia sẻ kỷ niệm về lần đầu tham gia đưa tin trực tiếp về chiến dịch tranh cử của Carlos Menem vào năm 1988. Với tư cách là trưởng ban chính trị của tờ báo lớn, ông tự mình theo sát đoàn diễu hành tại La Matanza thay vì cử phóng viên khác. Qua đó, Yofre ghi nhận sự ủng hộ lớn từ đám đông và nét gần gũi, thân thiện của Menem với người dân, nổi bật so với đối thủ chính trị Fernando Cafiero vốn không thích tiếp cận công chúng.

Bài báo được ông thực hiện trở thành dấu mốc quan trọng, mở ra nhiều cơ hội và giúp ông tiếp tục trò chuyện trực tiếp với Menem trong nhiều sự kiện sau đó, từ đó thấu hiểu bản chất và chiến thuật của chiến dịch chính trị thời điểm đó.

Cuốn sách đầu tay của Yofre, "Misión Argentina en Chile 1970-1973", tập trung vào sự thăng trầm của Salvador Allende, phản ánh thủ pháp thâm nhập chính trị quốc tế thông qua phân tích hồ sơ ngoại giao và tình báo. Yofre từng gặp gỡ Allende, nhận thấy đây là người nhiệt thành, thân thiện, tuy nhiên Allende bị cảnh báo về nguy cơ đảo chính sắp xảy ra bởi một nhà ngoại giao Argentina, nhưng ông vẫn không tin tưởng.

Cuốn sách còn tái hiện các cuộc gặp gỡ giữa các lãnh đạo như Alejandro Agustín Lanusse và Juan Perón, đặt bối cảnh cho tình hình khu vực và sự phức tạp trong mối quan hệ chính trị thời đó.

Trong "Los generales", Yofre không đơn thuần viết tiểu sử Alejandro Agustín Lanusse mà còn tái hiện bối cảnh lịch sử với đầy đủ các mâu thuẫn và tranh chấp giữa các phe phái quân sự, cũng như ảnh hưởng dai dẳng của Perón từ bên ngoài biên giới Argentina.

Ông nêu rõ sự khác biệt giữa quan điểm và lối sống của Lanusse – được ông đánh giá là minh chứng cho sự chính trực và liêm khiết – với Perón, người dù có đời sống vật chất giản dị, nhưng bị chỉ trích về mặt đạo đức và chính sách khi nắm quyền. Yofre còn làm rõ các luận điểm sai lệch về tài sản cá nhân của Perón và phu nhân Isabel Martínez de Perón thông qua việc nghiên cứu hồ sơ, chứng cứ lịch sử.

"Los generales" cũng bàn về nguồn gốc của phong trào Montoneros và sự can thiệp của Cuba vào Argentina, thể hiện qua các chuyến công tác ngoại giao và vận chuyển vũ khí do Liên Xô hỗ trợ nhằm gây bất ổn trong khu vực. Yofre chỉ ra những thất bại của các chính quyền dân sự và quân sự xen kẽ trong việc kiểm soát tình hình chính trị xã hội giai đoạn này, dẫn tới sự hiện diện lâu dài và phức tạp của quân đội trong chính trị, dù dưới nhiều hình thức khác nhau.

Ông kết luận rằng những năm này là thời kỳ suy thoái và bế tắc trong lịch sử Argentina, với tranh chấp quyền lực căng thẳng, khó giải quyết và bị ảnh hưởng mạnh bởi phong trào peronisme từ trong nước lẫn lưu vong.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.