Nghi ngộ độc cyanide ở voi gần công viên Amboseli

Kenya Wildlife Service (KWS) cho biết 15 con voi đã chết tại khu vực gần công viên quốc gia Amboseli, Kenya, trong vòng một tháng qua nhiều khả năng do ngộ độc cyanide tồn dư trong thuốc trừ sâu được sử dụng trên các trang trại cà chua vùng Kimana. Erustus Kanga, tổng giám đốc KWS, xác nhận kết quả xét nghiệm mẫu xác voi phát hiện dấu vết cyanide, một hợp chất hóa học độc hại dùng phổ biến trong nông nghiệp để kiểm soát động vật săn mồi và khử trùng sâu bệnh, đồng thời cũng được săn trộm lợi dụng làm bẫy.

"Cyanide là chất cực độc, voi nếu ăn phải sẽ không thể sống quá một hoặc hai ngày," ông Kanga nói với Citizen TV. Khu vực xảy ra sự việc gồm khu bảo tồn Kimana và Kuku Group ranch, gần công viên quốc gia Amboseli rộng khoảng 392 km2, nơi cư trú của hơn 1.600 con voi và là một phần trong hệ sinh thái rộng lớn bao gồm nhiều khu bảo tồn lân cận.

Phân tích dấu hiệu và nguy cơ lan rộng

Isaac Lekolool, trưởng bộ phận thú y của KWS, cho biết trong dạ dày một con voi chết được tìm thấy nhiều quả cà chua, làm dấy lên nghi vấn chính các hóa chất dùng cho cà chua gây ra ngộ độc. Ngoài ra, 10 trong số các con voi chết được ghi nhận có triệu chứng liệt nhẹ trước khi qua đời.

Đáng ngại hơn, ông Kanga cảnh báo tác động của cyanide có thể ảnh hưởng rộng hơn đến các loài gia súc như dê, bò xung quanh khu vực trồng trọt, dẫn đến ảnh hưởng sức khỏe cộng đồng rộng lớn nếu không được kiểm soát kịp thời.

Phản ứng của các tổ chức bảo tồn và bối cảnh địa phương

Benson Leyian, giám đốc tổ chức bảo tồn Big Life Foundation hoạt động quanh khu vực Amboseli, bày tỏ lo ngại về sự kiện này, nhấn mạnh quần thể voi ở đây vốn được bảo vệ nghiêm ngặt với mức độ săn trộm gần như bị loại bỏ hoàn toàn nhờ các hoạt động cộng đồng trong nhiều thập kỷ. Những cluster voi chết hàng loạt như hiện nay khiến cộng đồng bảo tồn cảnh báo về nguy cơ mới.

Trong khi đó, Quỹ Quốc tế Bảo vệ Động vật (IFAW) gọi đây là tín hiệu cảnh báo sâu sắc, nhấn mạnh tầm quan trọng tiếp tục đầu tư vào khoa học, giám sát và hợp tác bảo tồn đa dạng sinh học để ngăn chặn tổn thất về sinh vật quý giá này. Quỹ cũng nhấn mạnh mỗi con voi chết ảnh hưởng không chỉ tới loài mà còn hệ sinh thái và cộng đồng sống phụ thuộc.

Đây không phải là lần đầu tiên nông dân và người chăn thả tại Kenya và khu vực lân cận sử dụng thuốc độc để trả đũa động vật hoang dã ăn phá nương rẫy hoặc gia súc. Trước đó ở Zimbabwe, nhiều con voi cũng đã chết sau khi bị săn bắn bằng cách pha thuốc độc vào các điểm uống nước và muối.

Khó khăn về quản lý và xung đột địa phương

Hệ sinh thái Amboseli đóng vai trò quan trọng tạo nguồn thu lớn cho ngành du lịch. Tuy nhiên thời gian gần đây đã xuất hiện căng thẳng khi các lãnh đạo địa phương đòi kiểm soát việc quản lý và vận hành công viên thuộc quận Kajiado. Mới đây, một tòa án đã ra phán quyết tạm hoãn việc chuyển giao này, gây thêm phức tạp cho công tác bảo vệ và phát triển bền vững khu vực.