Lối bình luận thể thao hiện đại và sự mất đi của nghệ thuật để hình ảnh tự kể

Bình luận viên hiện đại dưới áp lực và sự đánh giá công khai

Sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội trong hơn một thập kỷ qua đã thay đổi rõ rệt cách khán giả tiếp nhận và đánh giá các bình luận viên trong các sự kiện thể thao lớn. Giờ đây, những phát ngôn, cách thể hiện của họ luôn bị bàn tán, thậm chí khiếm nhã, và câu chuyện bình luận viên đôi khi còn hot hơn cả diễn biến chính của trận đấu.

Dù không ít ý kiến chỉ mang tính trào lưu hoặc đòi hỏi quá đáng, cũng có những chỉ trích rất căn cứ. Ví dụ rõ nét là màn thể hiện của cặp bình luận chính của ITV trong trận tứ kết bóng đá giữa Anh và Na Uy gần đây, với Sam Matterface và Lee Dixon. Matterface bị chê bai vì lối nói liên tục, thiếu điểm dừng, khiến người xem nhiều lần phải bật tắt âm thanh, còn Dixon lại mang tâm trạng uể oải, thiếu nhiệt huyết trong giọng nói.

Vấn đề căn bản trong cách làm việc và phong cách bình luận

Matterface được ITV chọn làm bình luận viên chính thay thế cho Clive Tyldesley cách đây vài năm nhưng vẫn chưa chứng minh được khả năng vượt trội. Thông thường, nhiều lần phần trình bày của anh bị đánh giá là quá máy móc, như thể đọc một kịch bản có sẵn thay vì cảm nhận và truyền tải cảm xúc thời gian thực.

ITV từng đăng tải một clip về màn bình luận sau bàn thắng của Jude Bellingham, trong đó Matterface cúi đầu đọc dài dòng một đoạn chuẩn bị sẵn, điều này làm giảm độ chân thực và sức sống của khoảnh khắc. Sau đó, đoạn clip này bị gỡ bỏ và nhiều người cho rằng đây là động thái tránh những chỉ trích tiếp theo.

Cùng với đó, thói quen nói liên tục, không chịu để hình ảnh và không khí tự truyền đạt là điểm yếu rõ ràng của Matterface. Những bình luận viên lừng danh như Barry Davies từng nhấn mạnh, kỹ năng quan trọng là biết lúc nào nên im lặng để tôn vinh diễn biến trên sân, thay vì bị chi phối bởi một luồng lời nói dồn dập, liên tục.

So sánh với những hình mẫu bình luận viên huyền thoại

Richie Benaud, huyền thoại bình luận cricket, từng khuyên rằng: "Hãy vận dụng trí tuệ, nếu có thể bổ sung cho hình ảnh, hãy làm, còn nếu không, đừng nói." Những câu nói nổi tiếng của các cố bình luận viên như Bill McLaren, Murray Walker, John Motson hay Peter Alliss đã trở thành biểu tượng nhờ sự kết hợp giữa kiến thức, cảm xúc và sự ngưng nghỉ đúng lúc.

Thời đại ngày nay, sự vắng mặt của những giọng nói mang tính nghệ thuật và thông thái này có thể là hệ quả của áp lực liên tục phải tạo ra nội dung, tránh khoảng lặng trên sóng truyền hình cũng như thích ứng với các xu hướng trên mạng xã hội, điều làm giảm chất lượng từng lời bình luận.

Tác động rộng lớn và thách thức của ngành phát thanh thể thao

Không chỉ bóng đá mà các môn thể thao khác cũng chịu chung số phận. Việc BBC quyết định chia tay những tiếng nói gạo cội như Andrew Castle và John Lloyd ở Wimbledon được xem là bước đi nhằm trẻ hóa nhân sự, nhưng cũng làm giới chuyên môn lo ngại chất lượng bình luận sẽ bị ảnh hưởng. Việc theo đuổi khán giả trẻ tuổi không nên khiến cho sự sâu sắc và cảm xúc trong phần bình luận bị đá xuống hàng.

Sự mất mát này không chỉ là cảm giác hoài niệm mà có thể được chứng minh khi so sánh khả năng truyền tải và diễn giải của các bình luận viên cố cựu với các giọng mới. Bình luận viên xuất sắc không chỉ mô tả mà còn phải biết làm tăng cảm xúc, nâng tầm trải nghiệm của người xem mà không làm lu mờ sự kiện chính.

Với sự xuất hiện của Matterface và Dixon, vấn đề này càng được phơi bày rõ nét. Mặc dù họ chỉ là biểu tượng của trào lưu mới chú trọng vào lượng thông tin và thời lượng phát sóng, thay vì nghệ thuật tinh tế và sự tinh giản lời nói, người hâm mộ bóng đá đang mong chờ những giọng bình luận có thể làm nên thương hiệu và truyền cảm hứng thực sự cho giải đấu hàng đầu thế giới.

Chất lượng bình luận đóng vai trò không nhỏ trong việc nâng giá trị trải nghiệm người xem và góp phần làm nên sự vĩ đại cho các sự kiện thể thao. Người dẫn dắt lời bình cần có sự nhạy bén để biết lúc dừng, lúc nói, để hình ảnh và cảm xúc tự phát huy sức mạnh riêng. Nếu để toàn bộ chương trình truyền hình bị át đi bởi những đoạn đọc sẵn mang tính máy móc, điều này sẽ làm mất đi vẻ đẹp thuần khiết của thể thao đỉnh cao.

Việc phát triển khả năng bình luận viên phù hợp với xu hướng truyền thông xã hội và yêu cầu giải trí vẫn là thách thức lớn đối với ngành. Tuy nhiên, không thể xem nhẹ vai trò của nghệ thuật để "hình ảnh tự kể" và đam mê, cảm xúc được giữ nguyên vẹn qua từng khoảnh khắc.

Ngoài ra, cách thức sản xuất và quản lý nội dung cũng cần cân nhắc hơn để tạo điều kiện cho bình luận viên thể hiện sự tự nhiên, linh hoạt thay vì dựa vào kịch bản dày đặc, nhằm tránh hình thức hóa và làm mất đi giá trị thực sự của thể thao trên sóng truyền hình.

Trong bối cảnh đó, các nhà đài cần định hướng lại tiêu chí bình luận viên và đào tạo các thế hệ kế tiếp sao cho vừa bắt kịp xu hướng số hóa, vừa giữ được sự sống động, nghệ thuật trong lời bình. Đó là cách để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa thể thao qua tiếng nói đích thực và tinh tế, truyền cảm hứng tới hàng triệu khán giả.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.