Giải mã nguyên nhân cái chết bí ẩn của Simonetta Vespucci, nàng thơ Botticelli

Sáng ngày 26/4/1476, thành phố Florence mất đi một trong những phụ nữ được ngưỡng mộ nhất thời kỳ Phục hưng, Simonetta Vespucci. Được nhiều nhà sử học xem là nguồn cảm hứng sáng tác cho các tác phẩm nữ tính nổi tiếng của Sandro Botticelli, cô trút hơi thở cuối cùng khi chỉ mới 23 tuổi. Cái chết sớm của cô đặt ra một câu hỏi kéo dài hàng thế kỷ: nguyên nhân nào đã khiến một người trẻ, xinh đẹp và có địa vị xã hội cao lại bỏ mạng nhanh đến vậy?

Trong thời gian dài, bệnh lao được cho là nguyên nhân gây tử vong cho Simonetta. Tuy nhiên, một nhóm nghiên cứu quốc tế gồm các nhà khoa học từ Università Campus Bio-Medico ở Rome, Đại học California tại San Francisco và Queen Mary University London đã đề xuất giả thuyết mới dựa trên khám phá y học hiện đại, được công bố trên tạp chí Endocrinology, Diabetes & Metabolism.

Nhóm nghiên cứu do Domiziana Nardelli, Dennis Black, Anne Schafer và Paolo Pozzilli dẫn dắt đã tiến hành tái hiện các năm cuối cùng của Simonetta dựa trên nhiều nguồn: chân dung Botticelli, tài liệu lịch sử và kiến thức y học hiện đại về các bệnh tuyến yên. Họ cho rằng Simonetta không chết vì lao mà vì một bệnh lý khẩn cấp thuộc hệ nội tiết gây ra bởi khối u tuyến yên.

Đây không phải là lần đầu tiên giả thuyết này được đề cập. Năm 2019, cùng nhóm cũng đã đưa ra nhận định cô có thể đã mắc phải adenoma tuyến yên, một khối u lành tính ở tuyến pituitary, nằm ở nền não và điều hòa nhiều hormone cơ thể.

Thông qua phân tích các bức tranh, các nhà khoa học nhận thấy những biến đổi dần dần trên khuôn mặt Simonetta – biểu hiện của sự thay đổi hormone. Một bức tranh còn mô tả hiện tượng tiết sữa ở một bên ngực, trong khi cô chưa từng sinh con, đây được gọi là galactorrea, một dấu hiệu y học liên quan đến khối u tiết prolactin.

Công trình mới đi xa hơn khi đưa ra câu trả lời cụ thể về nguyên nhân dẫn đến cái chết của Simonetta: xuất huyết tuyến yên (apoplexy), một tình trạng cấp cứu do khối u tuyến yên đột ngột tăng kích thước hoặc chảy máu, gây đau đầu nghiêm trọng, rối loạn thị giác, mất phương hướng, rối loạn nội tiết tố và có thể tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Nhóm nghiên cứu trình bày ba bằng chứng chính để củng cố giả thuyết này. Thứ nhất, đặc tính khối u được nhóm xác định từ các nghiên cứu trước. Thứ hai, mô tả các triệu chứng của Simonetta trong những ngày cuối đời từ tài liệu lịch sử. Thứ ba, hai sự kiện xảy ra trước khi cô mất có thể đã làm bệnh tiến triển nhanh hơn.

Một trong những sự kiện này là vào năm 1476, Simonetta bị ngất xỉu và chảy máu mũi trong một buổi khiêu vũ. Các nhà sử học cho rằng đó là dấu hiệu mất phản xạ đột ngột, còn các nhà nghiên cứu coi đây là biểu hiện ban đầu của biến chứng thần kinh do khối u gây ra.

Yếu tố thứ hai được cho là có liên quan đến một áp lực tâm lý hoặc thể chất nghiêm trọng liên quan đến Alfonso II de Aragón, công tước Calabria. Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu cũng thừa nhận bằng chứng lịch sử cho mối liên hệ này còn rất mơ hồ.

Sự kết hợp giữa y học nội tiết, lịch sử, phân tích tranh ảnh và tái tạo lâm sàng phức tạp khiến kết luận phải được nhìn nhận thận trọng. Khác với các nghiên cứu dựa trên mẫu sinh học, công trình này phụ thuộc hoàn toàn vào việc giải mã tranh và tư liệu hơn 500 năm tuổi, không có mẫu ADN hay mô để xác minh.

Nhiều nhà lịch sử học có thể tranh luận rằng các khác biệt trong ảnh chân dung có thể chỉ là sự biến đổi theo phong cách nghệ thuật của Botticelli hoặc phản ánh quan điểm thẩm mỹ thời Phục hưng hơn là những biến đổi sinh lý thực sự ở Simonetta. Cũng có nghi vấn về việc liệu các bức tranh đó có thực sự là chân dung của cô hay không.

Dù vậy, trước sự đồng thuận của các yếu tố mô tả triệu chứng trong tài liệu và dấu hiệu trong tranh, các nhà nghiên cứu nhận định apoplexy tuyến yên là lời giải hợp lý và nhất quán nhất cho cái chết của Simonetta Vespucci tính đến nay.

Simonetta Vespucci từng được nhiều nhà sử học nhận diện là hình mẫu Venus trong các bức họa của Botticelli từ thế kỷ XIX, dù không có đồng thuận hoàn toàn về điều này.

Thông tin từ ANSA.