Tổng thống Philippines Marcos đối mặt thách thức cân bằng chống tham nhũng và tăng trưởng kinh tế

Ngày 26/7, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. sẽ thực hiện bài phát biểu thường niên về tình hình đất nước (Sona), mở đầu cho hai năm cuối cùng của nhiệm kỳ. Đây được xem là cột mốc quan trọng để Marcos chứng minh khả năng cân bằng giữa cuộc chiến chống tham nhũng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, trong bối cảnh kinh tế nước này đang chịu nhiều áp lực. Các chuyên gia nhấn mạnh chính quyền Marcos cần đưa ra kết quả rõ ràng từ cuộc điều tra về các dự án kiểm soát lũ lụt có dấu hiệu thất thoát hàng tỷ peso đồng thời giảm thiểu hậu quả tiêu cực đến kinh tế và đời sống người dân.

Chuyên gia tài chính Jonathan Ravelas nhận định “thách thức của chính phủ là chứng minh việc chống tham nhũng không nhất thiết phải đánh đổi bằng tăng trưởng kinh tế”. Đồng quan điểm, nhà quản lý quỹ Ronald Acoba cho rằng Marcos cần tập trung vào thành tựu kinh tế để tạo đà cho những năm còn lại của nhiệm kỳ.

Cách đây gần một năm, trong bài phát biểu quốc gia trước, Marcos đã lên án vụ bê bối liên quan đến các dự án kiểm soát lũ, sự kiện đã gây tiếng vang lớn với sự ủng hộ rộng rãi đến các cuộc điều tra chính thức và cả các cuộc biểu tình chống tham nhũng trên đường phố. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng sự việc đã ảnh hưởng không nhỏ đến đà phục hồi kinh tế của đất nước.

Trước đó, chính phủ Philippines dự kiến tăng trưởng kinh tế trong năm nay đạt 6-7%, nhưng Marcos đã điều chỉnh mục tiêu xuống còn 5-6% trong một diễn đàn kinh tế ở Makati hồi tháng 2. Trong quý 1 vừa qua, tăng trưởng GDP chỉ đạt 2,8%, đánh dấu quý suy giảm thứ tư liên tiếp. Tổng thống Marcos cũng thừa nhận chiến dịch rà soát các dự án kiểm soát lũ giả và kém chất lượng là một trong những nguyên nhân khiến kinh tế giảm tốc.

Việc tạm dừng mọi chi tiêu đối với các dự án kiểm soát lũ đã góp phần làm nợ công tăng lên, với thâm hụt ngân sách năm 2023 mở rộng thêm 4,68% lên 1,58 nghìn tỷ peso (tương đương 26,4 tỷ USD), trong khi chi tiêu cho cơ sở hạ tầng giảm sút. Ngân hàng Thế giới mới đây hạ dự báo tăng trưởng Philippines năm 2023 xuống chỉ còn 3,7% do những khó khăn trong nước và ảnh hưởng từ các cú sốc toàn cầu như xung đột Trung Đông đẩy giá dầu tăng và làm lạm phát tăng trở lại.

Chuyên gia Acoba cho biết những tranh cãi nội bộ về tham nhũng trong Bộ Công trình Công cộng và Giao thông đã làm suy yếu niềm tin của doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng, đồng thời chỉ ra chính sách chi tiêu chậm chạp của chính phủ không theo kịp mức độ tăng trưởng kinh tế so với các nước trong khu vực. Sonny Africa, Giám đốc điều hành Viện nghiên cứu Ibon Databank, cũng cho rằng việc chính quyền chưa biết cách sử dụng vừa hiệu quả nguồn tiền giải phóng từ tạm ngưng các dự án kiểm soát lũ để kích thích tăng trưởng kinh tế và hỗ trợ người dân nghèo trong bối cảnh lạm phát là điểm yếu đáng chú ý.

Theo cuộc khảo sát của Social Weather Stations công bố tháng 5, số gia đình Philippines thiếu ăn đã tăng gần gấp đôi từ 2 triệu lên gần 4 triệu tính đến tháng 3, phần lớn do ảnh hưởng của cú sốc giá dầu và chiến tranh Mỹ - Israel trên Iran đẩy chi phí sinh hoạt tăng cao. Tuy nhiên, chính phủ chỉ cung cấp trợ giúp cho 2,6 triệu gia đình trong số 21 triệu gia đình được cho là cần thiết. Mức lạm phát giảm từ đỉnh 7,2% hồi tháng 4 xuống còn 6,4% trong tháng 6 song dự báo sẽ tăng trở lại do sự căng thẳng gần đây giữa Mỹ và Iran.

Giới chuyên gia cho rằng thành công của Marcos sẽ được đánh giá dựa trên việc các cuộc điều tra liên quan đến bê bối kiểm soát lũ dẫn đến các vụ truy tố, kết án có trọng lượng và cải cách thực chất thế nào. Sonny Africa nhận định các phát hiện của Ủy ban Độc lập về Cơ sở hạ tầng – cơ quan do Marcos thành lập để điều tra – cho thấy nhiều quan chức cấp cao có thể liên quan, nhưng tiến độ điều tra vẫn hết sức chậm chạp.

Vào ngày 21/7, một ủy ban thanh tra đã đề xuất khởi tố sơ bộ với ông Martin Romualdez, cựu Chủ tịch Hạ viện và đồng thời là người họ hàng của Tổng thống Marcos, cùng nhiều cá nhân khác với cáo buộc tham nhũng, hối lộ và rửa tiền trong vụ bê bối. Ông Romualdez phủ nhận các cáo buộc và khẳng định sẵn sàng đối mặt với quá trình điều tra.

Sonny Africa đánh giá điểm hiệu quả làm việc của Marcos chỉ đạt 3/10, cho rằng việc khởi tố Romualdez dù có ý nghĩa nhưng vẫn chỉ là bước sơ khai chưa thể khẳng định tổng thống thực sự quyết tâm xử lý tham nhũng cấp cao. Jonathan Ravelas cho điểm Marcos cao hơn với 6/10, với lý do những vấn đề tham nhũng kéo dài không phải vì thiếu quy định, mà chủ yếu do yếu kém trong thực thi, giám sát và chịu trách nhiệm.

Trong khi đó, Ronald Acoba cho rằng tổng thống mới chỉ đạt 3-4 điểm, đặc biệt trong quản lý kinh tế và điều hành chính sách, chưa đáp ứng kỳ vọng của xã hội. Nhà xã hội học Roland Simbulan nhận định điểm số của Marcos là 4 khi sự ủng hộ đang giảm do ông chưa thực hiện được nhiều lời hứa và kinh tế đang khủng hoảng, cảnh báo nếu không có hành động cụ thể, ông sẽ trở thành vị tổng thống kém ảnh hưởng trong hai năm cuối nhiệm kỳ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín cá nhân.

Với những áp lực từ trong nước và quốc tế, bài phát biểu Sona 2023 được xem là dịp quan trọng để Marcos trình bày chiến lược điều hành, bảo đảm tăng trưởng kinh tế ổn định và kiểm soát tham nhũng hiệu quả, đồng thời thể hiện cam kết bảo vệ quyền lợi người dân Philippines.