UNESCO thông qua Tuyên bố Busan nhằm bảo tồn di sản toàn cầu

Tại thành phố cảng Busan, Hàn Quốc, kỳ họp lần thứ 48 của Ủy ban Di sản Thế giới UNESCO đã chứng kiến việc thông qua Tuyên bố Busan về Di sản Thế giới, một cam kết chung nhằm tăng cường hợp tác toàn cầu trong việc bảo vệ các di sản văn hóa và thiên nhiên dễ bị tổn thương trước các mối đe dọa từ xung đột vũ trang và biến đổi khí hậu. Được thông qua trong phiên họp khai mạc với sự đồng thuận cao từ các quốc gia thành viên, tuyên bố này đánh dấu mốc quan trọng lần đầu tiên Hàn Quốc đăng cai tổ chức sự kiện kể từ khi tham gia Công ước Di sản Thế giới UNESCO vào năm 1988.

Tuyên bố đã chính thức đưa "hợp tác" trở thành trụ cột thứ sáu trong bộ khung chiến lược thực hiện di sản, bên cạnh năm nguyên tắc trước đây gồm bảo tồn, uy tín, tăng cường năng lực, truyền thông và cộng đồng. Theo tuyên bố, những thách thức toàn cầu phức tạp hiện nay không thể giải quyết hiệu quả chỉ bằng các mục tiêu truyền thống được thực hiện riêng rẽ từng quốc gia, mà cần một chiến lược hợp tác xuyên quốc gia và liên ngành sâu rộng hơn.

Đặc biệt, bản tuyên bố Busan ghi nhận bước tiến mới khi lần đầu tiên một văn kiện di sản toàn cầu đề cập đến việc áp dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ số tái tạo trong công tác bảo tồn. Tài liệu kêu gọi các hoạt động số phải được thực hiện một cách minh bạch, có trách nhiệm và chịu trách nhiệm để hỗ trợ phòng ngừa, ứng phó khẩn cấp, khôi phục, bảo tồn lâu dài và truyền đạt kiến thức qua các thế hệ.

Bên cạnh đó, tuyên bố nhấn mạnh tầm quan trọng của độ chính xác, bối cảnh lịch sử, tính toàn diện, bình đẳng trong tiếp cận và sự tôn trọng luật pháp quốc tế khi sử dụng các công nghệ này. Việc thúc đẩy "diễn giải bao trùm" cũng được đề cập nhằm đảm bảo sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương và các nhóm thiểu số trong việc xây dựng các câu chuyện lịch sử, tránh việc chỉ dựa vào quan điểm nhà nước.

Huh Min, quản trị viên của Korea Heritage Service (KHS), nhận định Tuyên bố Busan là "thành tựu cốt lõi của phiên họp Ủy ban Di sản Thế giới lần này và là một cột mốc cho tương lai" của Công ước Di sản Thế giới UNESCO năm 1972. Ông cho biết Chính phủ Hàn Quốc sẽ phối hợp chặt chẽ với các quốc gia thành viên, các tổ chức tư vấn và Trung tâm Di sản Thế giới để biến tuyên bố thành các dự án cụ thể thay vì chỉ dừng lại ở một cam kết mang tính hình thức.

Để đảm bảo việc thực thi hiệu quả, Hàn Quốc công bố 12 sáng kiến theo dõi bao gồm thành lập diễn đàn quốc tế định kỳ phối hợp với thành phố Busan. Các dự án này đề cập đến phản ứng thảm họa xuyên biên giới, đào tạo quản lý địa phương và chuẩn hóa dữ liệu di sản số nhằm tăng cường năng lực bảo vệ di sản trên phạm vi toàn cầu.

Nayef Al-Fayez, trợ lý tổng giám đốc UNESCO về văn hóa, nhấn mạnh tầm quan trọng của sự hợp tác khi di sản bị tổn hại, không chỉ mất đi cấu trúc vật chất mà còn mất đi ký ức, bản sắc, kiến thức và truyền thống kết nối các cộng đồng với quá khứ và tương lai của họ.

Lazare Eloundou Assomo, giám đốc Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO, đánh giá kỳ họp lần này là "một phiên họp lịch sử" do số lượng đại biểu tham dự đông đảo và khẳng định thông điệp của ủy ban là không ngừng bảo vệ di sản mà phải tăng cường hơn nữa sự hợp tác trong quá trình đó.

Kỳ họp lần thứ 48 của Ủy ban Di sản Thế giới UNESCO diễn ra đến ngày 29/7 với chương trình xem xét tình trạng bảo tồn của hàng trăm di sản đang gặp nguy hiểm và bỏ phiếu ghi danh các di sản mới vào Danh sách Di sản Thế giới.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.